While the Hindutva fascists with their genocidal hatred towards Muslims have been leading an unprecedented anti-Muslim riot in the entire national capital region of Delhi, during the preceding two days, Modi was engaged in  appeasing Trump, his imperialist master by totally conceding to all of latter's corporate demands.


 Accordingly, the joint statement that arrived at designates both India and US as the "Comprehensive Global Strategic  Partners", with the former obviously in its traditinal junior capacity. It implies a hither to unknown level of military cooperation between the two, a revitalisation of the "Quadrilateral" consisting of US, Japan, Australia and India as a geopolitical counterweight against China in the Indo-Pacific region.


Out of this deal, the immediate economic gain to US imperialism is  a Rs. 50000 core defence deal including around Rs. 20000 crore weapon-deal from US military-industrial complex led by arms MNCs such as Lockheed Martin. Among other things, the deal also involves the dumping in India of the crisis-ridden Westinghouse-owned 6 obsolete nuclear plants at a cost of around Rs. 2.5 lac crore as well as an MoU on LNG pipeline infrastructure between Indian Oil Corporation and Exxon-Mobil.


However, more gruesome is regarding the primary information on the blueprint of a comprehensive trade deal that is under process. Accordingly, among other things, the whole dairy sector of India providing livelihood and sustenance to 15 crore Indians (almost equal to half the population of US) will be thrown open to US agribusiness and corporate farm exporters who are already enjoying a subsidy of around Rs. 61 lac crore in US that enables them to dump their products in India and elsewhere. Regarding this, fascist Modi regime is reported to have given its commitment to Trump even as Indian farmers, many of whom own just one or two animals, are consistently demanding that agriculture should be kept out of all international trade deals.


A number of agreements on digital technology and cyberspace, counterterrorism and so on in which US corporatocracy has monopoly power have also been arrived at. For instance, displaying his wholehearted interest to work as a junior partner of US digital giants, Mukesh Ambani has even informed Trump that his company (Jio) is "the only network in the world that doesn't have a single Chinese component." No doubt, various US tech giants such as Googlepay, Apple, Visa, Mastercard, Facebook, What's App, etc. have already established their tendacles in India.


And that also is related to the political crux of the matter. At a time when imperialist China is the biggest threat to US-led western imperialist bloc (for instance, all US efforts to contain the growing clout of Huawei, the Chinese digital giant has failed so far) in today's multipolar world, Trump is taking all steps available to deal with it. As the post-Brexit EU becomes more assertive and as Sino-Russian alliance, unlike the Cold War days,  is more strong, Trump, the current CEO of US corporate interests is bent on utilising India as a last resort and  a launching pad in its anti-China machinations.


As is obvious now, in this sharpening inter-imperialist rivalry between US and China, Modi is fully inclined towards casting his lot with the former. This was evident from Modi' s last minute exit from the RCEP by the end of 2019,  as continuing in it would have resulted in playing the inevitable second fiddle to China which is the big brother both in RCEP and in Asia-Pacific region. Now together with the geopolitical undertones involved, Modi's impending trade deal with US having far-reaching repercussions for India is the logical corollary of his backing out from RCEP trade deal.


To be precise, with these various defence partnerships and trade deals (whose legal framework is to be finalised), Modi is integrating India with the US-led western imperialist bloc that is fully in conformity with the time-tested servility of RSS to Yanki imperialism.


കറൻസി രഹിത കൈമാറ്റങ്ങൾ ഇന്ത്യയിലാകെമാനം ആഴത്തിലാക്കുക (Deepening Digital Payments) എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ, മോദി സർക്കാറിന്റെ നിർദ്ദേശ പ്രരകാരം 2019 ഒക്ടോബർ 7 ന് റിസർവ് ബാങ്ക് പുറപ്പെടുവിച്ച നോട്ടിഫിക്കേഷൻ അതിഗൗരവമുള്ളതാണ്. ഇന്ത്യയിലെ ഓരോ സംസ്ഥാനത്തേയും തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഒരു ജില്ലയെ ഒരു ‘Pilot Project’ ന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ 2020 സെപ്തംബർ 30 നകം പൂർണ്ണമായ ഡിജിറ്റൽ (കറൻസിരഹിത) കൈമാറ്റത്തിലേക്ക് പരിവർത്തിപ്പിക്കണമെന്നാണ് നോട്ടിഫികേഷന്റെ കാതൽ. അതിൻ പ്രകാരം തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന ജില്ലകളിൽ മുൻപേ തന്നെയുള്ള 'ലീഡ് ബാങ്ക്' (Lead Bank) ജില്ല ഭരണതലവനായ കളക്റ്ററുമായി ചേർന്ന് ഈ ദൗത്യനിർവ്വഹണത്തിനു വേണ്ട ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ ഏറ്റെടുക്കണം. ഇക്കഴിഞ്ഞ ദിവസം സംസ്ഥാനതല ബാങ്കേഴ്സ് സമിതി (State Level Bankers Committee) യുമായി ഇക്കാര്യത്തിൽ റിസർവ് ബാങ്ക് തീരുമാനമായതായും അറിയുന്നു. കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയാണ് ഇതിനായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. കനറാ ബാങ്കാണ് ഇതിനായി മേൽനോട്ടം വഹിക്കേണ്ട ലീഡ് ബാങ്ക്. നവഉദാര ദിശയിലുള്ള സൽഭരണം (good governance) കാഴ്ചവെക്കുന്നതിന് മോദി സർക്കാറിന്റെ ‘ഡിജിറ്റൽ ഇന്ത്യ’ പദ്ധതിപ്രകാരം ‘നീതി അയോഗ്’ മുമ്പേ തെരഞ്ഞെടുത്ത Aspirational Districts’ കളിൽ ഉൾപ്പെട്ടവ തന്നെയാണ് ഇപ്രകാരം ഡിജിറ്റൽ കൈമാറ്റത്തിലധിഷ്ടിതമാകുന്ന ജില്ലകളെന്ന് നിഷ്കർഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, തൃശൂർ ആ മാനദണ്ഡത്തിൽ പെടുന്നതല്ല.  നീതി ആയോഗിന്റെ രേഖകളിൽ വയനാടാണ്  കേരളത്തിലെ "ആസ്പിറേഷണൽ ജില്ല".


റിസർവ് ബാങ്കിന്റെ ഈ നയപ്രഖ്യാപനം പെട്ടെന്നുണ്ടായതല്ല. ലോകത്തെ ഏറ്റവും ബൃഹത്തായ ബയോമെട്രിക് സംരംഭമെന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ‘ആധാർ’ (Aadhar)  പദ്ധതിക്കു നേതൃത്വം കൊടുത്ത നന്ദൻ നിലേകനിയുടെ അദ്ധ്യക്ഷതയിൽ റിസർവ് ബാങ്ക് നിയോഗിച്ച ‘High Level Committee on Deepening Digital Payments’ 2019 മെയ് മാസം റിസർവ് ബാങ്കിനു സമർപ്പിച്ച റിപ്പോർട്ടിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ്, പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിൽ ഓരോ സംസ്ഥാനത്തേയും തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഓരോ ജില്ല യേയും ഇപ്രകാരം 2020 ൽ തന്നെ കറൻസിരഹിതമാക്കാനും തുടർന്ന് അത് രാജ്യമാകെ വ്യാപകമാക്കാനുമുള്ള വമ്പൻ പദ്ധതിക്ക് മോദി സർക്കാർ മുന്നിട്ടിറങ്ങിയിരിക്കുന്നത്. അതുവഴി ഇപ്പോൾ പ്രതിവർഷം ആളോഹരി 22 ഡിജിറ്റൽ കൈമാറ്റങ്ങൾ (per capital digital transactions) മാത്രം നടക്കുന്ന ഇന്ത്യയിൽ 2020 –ഓടുകൂടി 220 പ്രതിശീർഷ ഡിജിറ്റൽ കൈമാറ്റം സാധ്യമാക്കാനും ഇപ്പോഴുള്ള കറൻസി രഹിത പൗരരുടെ (cashless or digital citizens )  എണ്ണം ഇപ്പോഴത്തെ 10 കോടിയിൽ നിന്നും 2020 – ഓടെ 30 കോടിയിലേക്കുയർത്താനുമുള്ള ഒരു വിപുലമായ പദ്ധതിയാണ് നിലേകനി മുന്നോട്ട് വെച്ചതും റിസർവ് ബാങ്ക് ഇപ്പോൾ ഏറ്റെടുത്തിട്ടുള്ളതും.


ചുരുക്കിപ്പറഞ്ഞാൽ, ഓൺലൈനിലൂടേയും മൊബൈൽ ഫോൺ വഴിയും സ്വൈപ്പിംഗ് യന്ത്രങ്ങൾ (PoS machines) വ്യാപകമാക്കിക്കൊണ്ടും സ്മാർട്ട് ഫോൺ ഇല്ലാത്തവരെ ‘ബിം ആധാർപേ’ (BHIM Aadhar Pay) യിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയും ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടുകൾ ആധാറുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചും ബാങ്കുകളിൽ നിന്നുള്ള പണം പിൻവലിക്കൽ ഉചിതമായ നടപടികളിലൂടെ നിരുത്സാഹപ്പെടുത്തിയും ആവശ്യമെങ്കിൽ ഡിജിറ്റൽ കൈമാറ്റത്തിന് സൗകര്യപ്രദമായ ‘ഫീച്ചർ ഫോണുകൾ’ (feature phones) വികസിപ്പിച്ചും കറൻസിരഹിത ലക്ഷ്യം സാധ്യമാക്കാമെന്നാണ് നിലേകനി റിപ്പോർട്ടും റിസർവ് ബാങ്ക് നോട്ടിഫിക്കേഷനും വായിച്ചാൽ ബോധ്യപ്പെടുക. ഡിജിറ്റൽ കൈമാറ്റത്തിലൂന്നുന്ന സമൂഹത്തിലേക്കുള്ള പരിവർത്തന പ്രക്രിയയിൽ ATM കൾക്ക് ഈ റിപോർട്ട് ഒരു പ്രാധാന്യവും നൽകുന്നില്ല. നിലവിലുള്ള എടിഎമ്മുകളുടെ എണ്ണം കുറച്ചും അവശേഷിക്കുന്നവയെ ‘digital facilitation point’ ആക്കിയും ഈ കറൻസിരഹിത നീക്കത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്താനാണ് തീരുമാനം. അതായത് പണം പിൻവലിക്കുന്നതിനുള്ള ഉപകരണം എന്ന ATM ന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ ധർമ്മം അവസാനിപ്പിച്ച് സമൂഹത്തിൽ അവശേഷിക്കുന്ന പണം കൂടി വലിച്ചെടുക്കാൻ കഴിയുന്ന ക്യാഷ് ഡെപ്പോസിറ്റ് മെഷീനു (CDM) കളായി ATM കളെ പുന:ക്രമീകരിക്കുക, ബിൽ പേയ്മെന്റ്, പണം കൈമാറൽ, നികുതി അടക്കൽ, മൊബൈൽ റീചാർജ്ജ് തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾക്കായി അവയെ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുക എന്നിങ്ങനെയുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളും മുന്നോട്ട് വെക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. സർക്കാറുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പണമിടപാടുകൾക്ക് പ്രത്യേക ഡിജിറ്റൽ വാലറ്റുകൾ (digital wallets) ആവിഷ്കരിക്കുന്നതിനെ പറ്റിയും ആലോചനയുണ്ട്. ഇതോടൊപ്പം നിലവിൽ ഇന്ത്യയിൽ ഉപയോഗിച്ചു പോരുന്ന അമേരിക്കൻ ഡിജിറ്റൽ ഉപകരണങ്ങളായ മാസ്റ്റർ കാർഡ്, ‘വിസ’, ഡെബിറ്റ്/ക്രെഡിറ്റ് കാർഡുകൾ, ആപ്പിൽ പേ, ഗൂഗിൾ പേ, ചൈനീസ് കുത്തകയായ 'ആലിബാബ'ക്കു നിയന്ത്രണമുള്ള പേടിഎം, ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ ബഹുരാഷ്ട്ര കുത്തകയായ വാൾമാർട്ട് നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഫോൺപേ തുടങ്ങിയവക്കെല്ലാം പുറമെ വാട്സാപ്പും ഫേസ്ബുക്കും വരെ വ്യാപകമായ ഡിജിറ്റൽ കൈമാറ്റത്തിനുപയോഗിക്കുന്ന ദിശയിലാണ് ഇപ്പോൾ കാര്യങ്ങൾ നീങ്ങുന്നത്.


മോദി സർക്കാറിന്റെ കറൻസിരഹിത നീക്കത്തിനു പിന്നി


സാധനങ്ങൾക്കു പകരം സാധനം കൈമാറ്റം ചെയ്തുപോന്നതും ഉല്പാദനവും ഉപഭോഗവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിൽ, വിപണി അപ്രധാനമായിരുന്നതുമായ "പ്രാകൃത സമൂഹ" (primitive society) ത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് കൈമാറ്റത്തിനും വിനിമയത്തിനു മുള്ള മാധ്യമമായും സമ്പത്ത് സൂക്ഷിപ്പിനും കടം കൊടുക്കുന്നതിനും വാങ്ങുന്നതിനുമുള്ള ഉപകരണമായും മറ്റും പണം ആവിർഭവിച്ചതിന്, മാനവ ചരിത്രത്തിൽ ‘തീ’യും ‘ചക്ര’വും കണ്ടുപിടിച്ചതിനു സമാനമായ പ്രാധാന്യമാണുള്ളത്. അതിന്റെ വിശദാംശങ്ങളിലേക്ക് ഇവിടെ കടക്കുന്നില്ല. വാസ്തവത്തിൽ, ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം വരെ കറൻസിരഹിത (cashless) സമൂഹത്തെപ്പറ്റി രാഷ്ട്രീയ-സാമ്പത്തിക കേന്ദ്രങ്ങളൊന്നും ചിന്തിച്ചിരുന്ന തേയില്ല. എന്നാൽ, 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിനെയും 21-ാം നൂറ്റാണ്ടിനേയും തമ്മിൽ വേർതിരിക്കുന്ന നിർണ്ണായക ഘടകമെന്ന നിലയിൽ ‘രാജ്യാന്തര ഡിജിറ്റൽ പ്രവാഹങ്ങൾ' (cross - border/transnatioal digital flows) മുന്നോട്ടു വരുന്നത് ഈ നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കം മുതലാണ്. ഇന്ന് കപ്പൽ ഗതാഗതത്തേക്കാൾ പ്രാധാന്യം രാജ്യാതിർത്തികളെ ഭേദിച്ചുള്ള ഡിജിറ്റൽ പ്രവാഹങ്ങൾ കൈവരിച്ചുകഴിഞ്ഞുവെന്ന് മാത്രമല്ല, ലോക സമ്പദ്ഘടനയിൽ ചരക്കുവ്യാപാര (global commodity trade) ത്തോടൊപ്പം പ്രാധാന്യം അതു നേടിക്കഴിഞ്ഞു. വിശദാംശങ്ങളിലേക്ക് കടക്കാതെ, ഉല്പാദന മേഖലകളേക്കാൾ ധനമേഖലയിലാണ് ബ്രോഡ്ബാന്റ് കണക്ഷൻസ്  (broadband connections) ഇന്നേറ്റവും സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നതെന്ന് ഉറപ്പിച്ചു പറയാം. വാസ്തവത്തിൽ, ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതിക വിദ്യ തുറന്നിട്ട അനന്തസാധ്യതകളാണ് ഡിജിറ്റൽ കൈമാറ്റത്തിനും ഡിജിറ്റൽ കറൻസിക്കും പ്രേരകമായത്. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി, യൂറോപ്പിലെ സ്കാന്റിനേവിയൻ രാജ്യങ്ങൾ കറൻസിരഹിത സമ്പദ്ക്രമത്തിലേക്കുള്ള ഊർജ്ജിതശ്രമങ്ങളിലാണ് ഏർപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. എന്നാൽ, ഡിജിറ്റൽ കൈമാറ്റത്തിനും കറാൻസിരഹിത സമൂഹത്തിനും ഏറ്റവും യുക്തമെന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന, അഥവാ അതിനാവശ്യമായ ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യ ഏറ്റവും വികസിച്ച അമേരിക്കയോ, യൂറോപ്യൻ യൂണിയനോ, ജപ്പാനോ ഒരു കറൻസിരഹിത സ്ഥിതിയിലേക്ക് മാറുന്നതിനുള്ള രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനത്തിന്  അവിടങ്ങളിലെ ജനങ്ങൾ തയ്യാറല്ലെന്നതും തിരിച്ചറിയണം.


അതേസമയം, അമേരിക്കൻ സോഫ്റ്റ് വെയർ - ഡിജിറ്റൽ കുത്തകകളും വൻകിട ബാങ്കുകളും അമേരിക്കൻ ഭരണകൂടത്തിന്റെ പിന്തുണയോടെ ഡിജിറ്റൽ കൈമാറ്റത്തിനായി വമ്പിച്ച കാമ്പയിനിലാണ് ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. എന്നാൽ, അമേരിക്കൻ ഫെഡറൽ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നും കറൻസിരഹിത നീക്കത്തിനെതിരെ വലിയ എതിർപ്പുകൾ വന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന പാശ്ചാത്തലത്തിൽ, ആഫ്രോ-ഏഷ്യൻ ലാറ്റിനമേരിക്കൻ രാജ്യങ്ങളിലെ ‘ഉയർന്നുവരുന്ന വിപണികളെ’ (emerging markets) ലക്ഷ്യമിട്ടുകൊണ്ടാണ് തല്പരകക്ഷികൾ കാര്യങ്ങൾ നീക്കുന്നത്.  അതിൻ പ്രകാരം, വിസ, മാസ്റ്റർ കാർഡ്, സിറ്റി ബാങ്ക്, ഗേറ്റസ് ഫൗണ്ടേഷൻ, യുഎസ്എഐഡി (USAID) തുടങ്ങിയ കോർപ്പറേറ്റ്  ഏജൻസികൾ മുൻകൈ എടുത്ത് കറൻസിരഹിത സാമ്പത്തിക ക്രമത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നതിന് “Better than Cash Alliance” എന്ന കൂട്ടായ്മക്കു രൂപം കൊടുത്തിട്ടു കുറച്ചുനാളുകളായി. എന്നാൽ, അമേരിക്കയിൽ നടപ്പാക്കാത്ത ഈ കറൻസി രഹിത പരിപാടി തങ്ങൾക്കു വിധേയരാകുന്ന പിന്നോക്ക രാജ്യങ്ങളിലെ ഭരണാധികാരികളെ ഉപയോഗിച്ച് അവിടങ്ങളിൽ കെട്ടിയേല്പിക്കാനാണ് ഇവർ ഇതിന്റെ തുടർച്ചയായി ശ്രമിച്ചത്. 2014-ൽ മോദി ഇന്ത്യയിൽ അധികാരത്തിൽ വരികയും തൊട്ടടുത്ത വർഷം തന്നെ “ഡിജിറ്റൽ ഇന്ത്യ” പദ്ധതി പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തത് ഈ പാശ്ചാത്തലത്തിലായിരുന്നു. ഇതോടനുബന്ധിച്ച് Better than Cash Alliance ന്റെ അനുബന്ധമെന്നോണം 2016 ൽ USAID ന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ, ഇന്ത്യൻ ധനമന്ത്രാലയവുമായി ചേർന്ന് “Catalyst”  എന്ന പേരിൽ ഒരു ഏജൻസിക്ക് രൂപം നൽകുകയും ചെയ്തു. ഇതിനു മാർഗ്ഗദർശകമായത് “Beyond Cash” എന്ന പേരിൽ USAID മുന്നോട്ട് വെച്ച വീക്ഷണങ്ങളാണ്. ആധാർ രൂപവൽക്കരണ പ്രക്രിയയിൽ നന്ദൻ നിലേകനിക്കൊപ്പം പ്രവർത്തിക്കുകയും വാഷിംഗ്ടൺ ആസ്ഥാനമായിട്ടുള്ള World Resources Institute ഡയറക്റ്ററുമായ അലോക് ഗുപ്തയെ Catalyst ന്റെ ഇന്ത്യയിലെ ചീഫ് ഓപ്പറേറ്റിങ്ങ് ഓഫീസറായി നിയമിക്കുകയും ചെയ്തു.


USAID ന്റേയും ഇന്ത്യൻ ധനമന്ത്രാലയത്തിന്റേയും സംയുക്ത സംരംഭമായ Catalyst ൽ അമേരിക്കയിൽ കറൻസിരഹിത പ്രവർത്തനത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന രാജ്യാന്തര സംഘടനകൾക്കൊപ്പം അമേരിക്കൻ നവഉദാര സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധനായ ഹാരി സമ്മേഴ്സും IMF ന്റെ ചീഫ് ഇക്കോണമിസ്റ്റായിരുന്ന രഘുരാം രാജനും മറ്റും സഹകരിച്ചതിന്റെ സൂചനകളുണ്ട്. കറൻസിരഹിത സമൂഹത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നതിന്റെ നിർണ്ണായക ചുവടുവെപ്പെന്ന നിലയിൽ ‘നോട്ടുനിരോധന’ത്തെ അവതരിപ്പിക്കാതെ, ഭീകരതയ്ക്കുള്ള ഫണ്ടി (terror-funding) നെതിരെയും കള്ളപ്പണത്തിനെതിരായ “സർജിക്കൽ സ്ട്രൈക്ക്” (surgical strike) ആയും മറ്റും വ്യാഖ്യാനിച്ച് ബിജെപിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കള്ളപ്പണ കുത്തകകൾക്കും, ക്രോണി കാപ്പിറ്റലിസ്റ്റുകൾക്കും കള്ളപ്പണം വെളുപ്പിക്കാനുള്ള ഒരു ‘പോസ്റ്റ്-ട്രൂത്ത്’ പരിപാടിയായി അതിനെ വക്രീകരിക്കുമെന്നു  തിരിച്ചറിഞ്ഞപ്പോഴാണ്, രഘുരാം രാജൻ റിസർവ് ബാങ്ക് ഗവർണർ സ്ഥാനത്തു തുടരാൻ താല്പര്യം കാട്ടാതെ അമേരിക്കയിലേക്ക് തിരിച്ച് പോയതെന്ന് കാണേണ്ടതുണ്ട്.  പ്രധാനമന്ത്രി ജനധൻ യോജനയുടെ പേരിൽ പുതിയതായി 37 കോടി ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടുകൾ രണ്ട് വർഷത്തിനുള്ളിൽ രാജ്യത്ത് തുറന്ന കാലത്ത് റിസർവ് ബാങ്ക് ഗവർണറായിരുന്ന അദ്ദേഹം ATM കളിൽ നിന്നും പണം പിൻവലിക്കുന്നതിനു നിയന്ത്രമേർപ്പെടുത്തുക വഴി സ്വന്തം നവഉദാര സമീപനം പ്രകടമാക്കുകയും ചെയ്തു. അതേസമയം, സാധാരണക്കാരെകൂടി ബാങ്കുകളുടെ ആശ്രിതരാക്കി കറൻസിരഹിത ക്രമത്തിലേക്ക് നിർബന്ധമായി ഉദ്ഗ്രഥിക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കപ്പെട്ട ജനധൻ അക്കൗണ്ടുകൾ നോട്ടുനിരോധനക്കാലത്ത് കള്ളപ്പണം വെളുപ്പിക്കുന്നതിന് വിദഗ്ധമായി ഉപയോഗപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.


ഇതിനിടയിൽ Catalyst ന്റെ പ്രവർത്തന പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി ഇന്ത്യയിൽ “cashless townships” ആരംഭിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു നീക്കം നടന്നിരുന്ന കാര്യവും ഇവിടെ ചൂണ്ടിക്കാട്ടേണ്ടതുണ്ട്. ഇൻഡോർ, വിശാഖപട്ടണം, കോട്ട, ജയ്പൂർ, ഭോപ്പാൽ, നാഗ്പൂർ, എന്നീ ആറു നഗരങ്ങളാണ് ഇതിനായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത്. സ്മാർട്ട് ഫോണുകളുടെ പ്രചാരം, ഡിജിറ്റൽ കൈമാറ്റങ്ങളുടെ വ്യാപനം, പ്രാദേശിക തലങ്ങളിൽ കച്ചവടക്കാരെയും വ്യാപാരികളേയും അണിനിരത്തുന്നതിനുള്ള സൗകര്യങ്ങൾ, മറ്റു ഭരണപരമായ അനുകൂല ഘടകങ്ങൾ എന്നിവയാണ് ഇപ്രകാരം cashless townships തെരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിന് മാനദണ്ഡമാക്കിയത്. ഈ പാശ്ചാത്തലത്തിൽ തന്നെയായിരുന്നു കള്ളപ്പണത്തിന്റെയും അഴിമതിയുടേയും കാര്യത്തിൽ ഇന്ത്യയെ ലോകത്തിന്റെ മുൻനിരയിലെത്തിക്കുകയും രാജ്യസമ്പത്ത് കോർപ്പറേറ്റ് കള്ളപ്പണ ഭീമന്മാരിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുകയും, ഊഹമേഖലകളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ച് ഉല്പാദന മേഖലകളേയും അസംഘടിത മേഖലകളേയും തച്ചുതകർക്കുകയും ചെയ്ത നോട്ടുനിരോധനം മോദി അടിച്ചേൽപ്പിച്ചത്. നരേന്ദ്രമോദി നോട്ടുനിരോധനത്തെ ഭീകരതക്കും കള്ളപ്പണത്തിനുമെതിരായ മിന്നലാക്രമണമെന്നു ഒരു ഭാഗത്തു വിശേഷിപ്പിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നപ്പോൾ, മറുഭാഗത്ത്, ആർഎസ്എസ് ബുദ്ധിജീവിയും റിസർവ് ബാങ്ക് ഡയറക്ടറുമായ ഗുരുമൂർത്തി കറൻസിരഹിത സമ്പദ്ഘടനയിലേക്കുള്ള നിർണ്ണായക ചുവടുവെപ്പായി നോട്ടുനിരോധനത്തെ ഉയർത്തിക്കാട്ടിക്കൊണ്ടിരുന്ന കാര്യം ഇവിടെ എടുത്തു പറയേണ്ടിയിരിക്കുന്നു. വാസ്തവത്തിൽ, നേരത്തെ പരീക്ഷിച്ച ‘cashless townships’ കളുടെ തുടർച്ചയും വികാസവുമെന്ന നിലക്കാണ് ഇപ്പോൾ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ജില്ലകളെ കറൻസിരഹിതമാക്കുന്നതിനു വേണ്ടിയുള്ള റിസർവ് ബാങ്കിന്റെ നോട്ടിഫിക്കേഷൻ. നിലേകനി റിപ്പോർട്ടു പ്രകാരം റിസർവ് ബാങ്ക് പുറപ്പെടുവിച്ച ഈ നോട്ടിഫിക്കേഷന്റെ കോപ്പി മറ്റു ഏജൻസികൾക്കൊപ്പം USAID ന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള Catalyst നും ലഭ്യമാക്കിയ കാര്യം അർത്ഥഗർഭമാണ്.


കറൻസിരാഹിത്യത്തിന്റെ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ


  1. ബാങ്ക് അക്കൗണ്ട് ഇല്ലാത്തവരും, അക്കൗണ്ടുകൾ ഉണ്ടായിട്ടും അതിൽ പണമില്ലാത്തവരും, പണമുണ്ടായിട്ടും ഇടപാടുകൾക്ക് ആവശ്യമായ 'digital payment tools’ ലഭ്യമല്ലാത്തവരും അവ ലഭ്യമായിട്ടും അതുപയോഗിക്കാനുള്ള സാങ്കേതികജ്ഞാനം പ്രയോഗിക്കാനാവാത്തവരും അപരവൽക്കരിക്കപ്പെടുകയും അന്യവൽക്കരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നതിനാണ് കറൻസിരഹിത സമ്പദ്ഘടന വഴിവെക്കുന്നത്. മോദി ഭരണകാലത്ത് യുദ്ധകാലാടിസ്ഥാനത്തിൽ ഉണ്ടാക്കിയ ജൻധൻ സീറോ ബാലൻസ് അക്കൗണ്ടുകൾകൂടി ഉൾപ്പെടുത്തിയാലും 135 കോടിയാളുകളിൽ 60 ശതമാനത്തിനു മാത്രമേ ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടുകളുള്ളൂ. രാജ്യത്തെ കറൻസിയുടെ അഥവാ പണത്തിന്റെ മുഴുവൻ custodians അഥവാ സൂക്ഷിപ്പുകാർ വൻകിട ബാങ്കുകളും (ധനകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങളും) ആകുന്നതോടെ ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടില്ലാത്തവർ “disenfranchise” ചെയ്യപ്പെടുന്ന അഥവാ പൗരത്വം നിഷേധിക്കപ്പെടുന്ന സ്ഥിതിയാണുണ്ടാകുക. “Digitise Citizen” എന്ന മുദ്രാവാക്യവുമായി “financial inclusion” എന്ന ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് (RBI റിപ്പോർട്ട്) മോദി സർക്കാർ നീങ്ങുമ്പോൾ, അതു പർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടവരും മർദ്ദിതരുമായ ജനകോടികൾക്ക് “പൗരത്വം” നിഷേധിക്കുന്ന ഒരു കോർപ്പറേറ്റ് ഫാസിസ്റ്റ് അജണ്ട തന്നെയാണെന്ന് തിരിച്ചറിയേണ്ടതുണ്ട്. 30 കോടിയിലധികം ജനങ്ങൾ (ഏകദേശം അമേരിക്കയിലെ മൊത്തം ജനസംഖ്യക്ക് തുല്യം) ഇന്ത്യൻ ദാരിദ്ര്യ രേഖക്ക് താഴെയായിരിക്കുകയും, 80 ശതമാനം പേർക്ക് പ്രതിദിനം 20 രൂപയോളം മാത്രം വരുമാനമുണ്ടായിരിക്കുകയും ( പിരിച്ചുവിടപ്പെടുന്നതിനു മുമ്പ് ആസൂത്രണ കമ്മീഷൻ അംഗം അർജുൻ സെൻഗുപ്ത  നടത്തിയ പഠനം; മോദിയുടെ 6 വർഷത്തെ കോർപ്പറേറ്റ് - ഫാസിസ്റ്റ് ഭരണം സൃഷ്ടിച്ച തൊഴിൽ രാഹിത്യവും മഹാ ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ ക്രയശേഷി ചോർച്ചയും സ്ഥിതി കൂടുതൽ ശോചനീയമാക്കിയിട്ടുണ്ട്) 90 ശതമാനത്തിലധികം പേരും കറൻസി ഇടപാടുകളിൽ അധിഷ്ഠിതമായ അസംഘടിത / അനൗപചാരിക മേഖലകളെ ആശ്രയിച്ചു കഴിയുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, ഒരു cashless സമൂഹത്തിലേക്കെന്ന പേരിൽ അടിച്ചേൽപ്പിക്കുന്ന ഈ പദ്ധതി financial inclusion അല്ല , മറിച്ച് financial exclusion അഥവാ പണമിടപാടുകളിൽ നിന്നു തന്നെയുള്ള പുറംതള്ളലിനാണ് വഴിവെക്കുകയെന്നു വ്യക്തം.


മറ്റൊരു ദിശയിൽ നിന്നുകൂടി ഇക്കാര്യം നോക്കിക്കാണേണ്ടതുണ്ട്. ഐ ഫോൺ, ആൻഡ്രോയ്ഡ് സൗകര്യങ്ങൾ ഉൾപ്പടെ സ്മാർട്ട് ഫോണുകളുടെയും ക്രെഡിറ്റ്/ഡെബിറ്റ് കാർഡുകളുടേയും മറ്റും കാര്യത്തിൽ അമേരിക്ക ‘പൂർണത'  (saturation) യിലെത്തിയെന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്. എന്നുമാത്രമല്ല, ഉദാഹരണത്തിന്, cashless tools എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന VISA, MasterCard, Apple Pay, Google Pay, Venmo, Square Cash തുടങ്ങിയവയുടെ മാത്രമല്ല, ഇന്ത്യയിലെ PhonePe യുടെ ഉടമസ്ഥനായ ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ ബഹുരാഷ്ട്ര കുത്തകയായ വാൾമാർട്ട്  പോലുള്ള കമ്പനികളുടെ ഉറവിടം എന്നതുൾപ്പടെ ഒരു കറൻസി രഹിത സമൂഹത്തിലേക്കു പോകുന്നതിനുള്ള സംവിധാനങ്ങളെല്ലാം അമേരിക്കയിലുണ്ട്. World Digital Competitiveness Ranking - ൽ അമേരിക്കയാണ് ലോകത്തിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനത്ത്. Cashless economy യിലേക്ക് നീങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന സ്വീഡൻ മൂന്നാം സ്ഥാനത്താണ്. ഇന്ത്യ 44ാം സ്ഥാനത്തും. അതായത്, ആവശ്യമായ digital tools ഉൾപ്പടെ കറൻസിരഹിതമായ ‘finacial inclusion’ ലേക്കു പോകാൻ ഏറ്റവും അനുകൂല സാഹചര്യമുള്ള രാജ്യങ്ങളിൽ അമേരിക്കയുടെ പ്രാഥമ്യം അംഗീകൃത വസ്തുതയാണ്.  ഇതു സംബന്ധിച്ച് അമേരിക്കയിലെ Tuft University യുടെ നേതൃത്വത്തിൽ 2016 മെയ് മാസം നടത്തിയ  ഒരു പഠനം ഹാർവാർഡ് ബിസിനസ്സ് റിവ്യൂ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്നു. അമേരിക്കയെ കൂടാതെ, ജപ്പാൻ, ജർമ്മനി, ഫ്രാൻസ്, ബൽജിയം, സ്പെയിൻ, ചെക്ക് റിപ്പബ്ലിക്ക്, ബ്രസീൽ, ചൈന എന്നീ രാജ്യങ്ങൾക്കും ഡിജിറ്റൽ കൈമാറ്റത്തിലേക്കു തിരിയാൻ കഴിയുമെന്നും പ്രസ്തുത പഠനം ചൂണ്ടിക്കാട്ടുകയുണ്ടായി. ഇതിന്റെ കൂടി പാശ്ചാത്തലത്തിലായിരുന്നു, മുമ്പ് സൂചിപ്പിച്ചത് പോലെ, “war against cash” എന്ന മുദ്രാവാക്യവുമായി കോർപ്പറേറ്റ്-ഫിനാൻസ് കുത്തകകൾ “Better than Cash Alliance” എന്ന കോർപ്പറേറ്റ് കൂട്ടായ്മക്കു രൂപംകൊടുത്ത് കാമ്പയിനാരംഭിച്ചത്.


എന്നാൽ ഇതിനെതിരെ അമേരിക്കയിലെ ഫെഡറൽ സംസ്ഥാനങ്ങൾ ശക്തമായി രംഗത്തു വന്നുകഴിഞ്ഞു. “States for Cash” എന്ന ലേബലിൽ അമേരിക്കയിലെ 10 സംസ്ഥാനങ്ങൾ (മസ്സാച്ചുസെറ്റ്സ്, കണക്ടിക്കട്ട്, ന്യൂജഴ്സി, ന്യൂയോർക്ക് സ്റ്റേറ്റ്, വാഷിംങ്ടൺ സ്റ്റേറ്റ്, ഒറേഗോൺ, റോഡ് ഐലന്റ്, ചിക്കാഗോ, ഫിലാഡൽഫിയ, കാലിഫോർണിയ - ഇന്ത്യയുടെ ആകെമൊത്തം GDPയായ 2.7 ട്രില്യൺ ഡോളർ GDP യും 4 കോടി ജനസംഖ്യയുമാണ്  കാലിഫോർണിയക്കുള്ളത്) cashless transactions അടിച്ചേൽപ്പിക്കുന്നതിനെതിരെ നിയമം പാസ്സാക്കിയിരിക്കുന്നു. നിയമം ലംഘിച്ച് cashless transactions നു നിർബന്ധിക്കുന്ന കച്ചവടക്കാരെയും സ്ഥാപനങ്ങളേയും പീനൽ നടപടികൾക്ക് വിധേയമാക്കാനുള്ള വകുപ്പുകളും ഈ നിയമത്തിലുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന് ന്യൂജഴ്സിയിലെ നിയമപ്രകാരം, ആദ്യത്തെ നിയമലംഘനത്തിന് (അതായത്, ഡിജിറ്റൽ കൈമാറ്റത്തിന് നിർബന്ധിച്ചാൽ) 2500 ഡോളർ (ഏകദേശം ഒന്നേമുക്കാൽ ലക്ഷം രൂപ) പിഴയും രണ്ടാമത്തെ ലംഘനത്തിന് 5000 ഡോളർ (ഏകദേശം മൂന്നര ലക്ഷം രൂപ) പിഴയും എന്നതാണ് ചട്ടം. കാലിഫോർണിയയിലും സമാനമായ നിയമം തന്നെയാണുള്ളത്. ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി കൗൺസിൽ നടത്തിയ പഠനം പറയുന്നത് ന്യൂയോർക്ക്  നഗരത്തിൽ മാത്രം 11 ശതമാനം പേർക്ക് ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടുകൾ ഇല്ലെന്നാണ്. ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടുകൾ പൗരത്വത്തിന് ആവശ്യമാണെന്ന് അമേരിക്കൻ ഭരണഘടനയിൽ പറയുന്നില്ല. Cashless വ്യവസ്ഥ അടിച്ചേൽപ്പിച്ചാൽ ദരിദ്രരും, കുടിയേറ്റക്കാരും, വൃദ്ധരും “disenfranchise” (പൗരത്വ നിഷേധം) ചെയ്യപ്പെടുമെന്നാണ് ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി കൗൺസിൽ വിലയിരുത്തുന്നത്. എന്നുമാത്രമല്ല, അമേരിക്കയിലെ 55 ശതമാനത്തിലധികം കൈമാറ്റങ്ങളും 10 ഡോളറിൽ താഴെയാണ്. ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് USA Today എന്ന പോർട്ടൽ “Cash is still King in USA” എന്ന  പ്രഖ്യാപനം അതിന്റെ വിലയിരുത്തലിന്റെ ഭാഗമായി നടത്തിയിരിക്കുന്നത്.


ഇന്ത്യയിൽ cashless transactions അടിച്ചേൽപ്പിക്കാൻ നടത്തുന്ന തന്ത്രങ്ങൾ ഇതുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തണമെന്നു മാത്രം സൂചിപ്പിക്കട്ടെ. ഇന്ത്യയിൽ ഇപ്പോൾ പ്രതിവർഷം 22 ഡിജിറ്റൽ കൈമാറ്റം നടക്കുമ്പോൾ, അമേരിക്കയിൽ അത് 474 ആണെന്നതും തിരിച്ചറിയേണ്ടതുണ്ട്!


  1. രണ്ടാമത്തെ പ്രത്യാഘാതം സൈബർ സുരക്ഷിതത്വവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതു തന്നെ. ലോകത്തെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, കഷ്ടിച്ച് രണ്ടു ദശാബ്ദത്തിന്റെ മാത്രം ചരിത്രം അവകാശപ്പെടാനുള്ള ഡിജിറ്റൽ കൈമാറ്റങ്ങൾ ഇപ്പോഴും ഇനിയും വിലയിരുത്തപ്പെട്ടിട്ടില്ലാത്ത ഒരു മേഖല (unchartered territory) യാണ്. ഡിജിറ്റൽ സങ്കേതിക വിദ്യയിലൂടെ നടക്കുന്ന കൈമാറ്റങ്ങളെ (payment over the cloud) സംബന്ധിച്ച ശരിയായ പഠനം നടക്കാനിരിക്കുന്നതേയുള്ളൂ എന്നാണ് ബിബിസി (bbc.com/worklife-101) പറയുന്നത്. ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത് സ്വകാര്യത (privacy) യുടെ വിഷയമാണ്. വ്യക്തികളുടെ മേലുള്ള ഭരണകൂടത്തിന്റേയും സൈബർ മേധാവികളുടേയും നിരീക്ഷണം, എത്തിനോട്ടം, വിവരചോരണം തുടങ്ങിയവയെല്ലാം ഏറ്റവും ഗുരുതരമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങളുണ്ടാക്കുന്നത് സാമ്പത്തിക ഇടപാടുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ്. സമ്പന്നന്മാർക്ക് പണം ചെലവു ചെയ്ത് സ്വകാര്യത ഉറപ്പുവരുത്തുന്നതിന് ശ്രമിക്കാമെന്നും, എന്നാൽ, ഭരണകൂടത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികൾക്കും സാധാരണക്കാർക്കും അതസാധ്യമായിരിക്കുമെന്നും പല വിദഗ്ധരും ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.


എല്ലാറ്റിനുമുപരി cyber hacking തന്നെയാണ് digital transactions ന്റെ മണ്ഡലത്തിൽ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായിട്ടുള്ളത്. 2015 ൽ പുറത്തുവന്ന ഒരു Interpol റിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം ലോകത്ത് സൈബർ സുരക്ഷിതത്വം ഏറ്റവും കുറവുള്ള രാജ്യം ഇന്ത്യയാണ്. ആ വർഷം മാത്രം 111000– ഓളം "കടന്നുകയറ്റങ്ങൾ" ഇന്ത്യയുടെ സൈബർ രംഗത്ത് (security violations in Indian cyber space) നടന്നതായി രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. Assocham തയ്യാറാക്കിയ പഠനത്തിൽ പറയുന്നത്, ഇന്ത്യയുടെ സൈബർ മേഖല കൂടുതൽ വെലുവിളികൾ വരും നാളുകളിൽ അഭിമുഖീകരിക്കേണ്ടി വരുമെന്നാണ്. ചിപ്സെറ്റ് (chipset) നിർമ്മാതാക്കളായ Qualcomm അഭിപ്രായപ്പെടുന്നത് ഇന്ത്യയുടെ ‘ഹാർഡ് വെയർ സുരക്ഷിതത്വം’ ഒരുതരത്തിലും ഡിജിറ്റലൈസേഷനുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്നത ല്ലെന്നാണ്. നിലവിലുള്ള ആൻഡ്രോയിഡ് മോഡലുകളിൽ നിന്നും ഉപഭോക്താക്കളുടെ പാസ് വേർഡുകൾ അനായാസം മോഷ്ടിക്കാവുന്നതാണെന്നും അതു ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. 2019 നവംബർ 15 ന് ബിബിസി ന്യൂസ് പുറത്തുവിട്ടത് ഇന്ത്യയിലെ 12 ലക്ഷം ഡെബിറ്റ് കാർഡുകളുടെ നിജസ്ഥിതിയെപ്പറ്റി അന്വേഷിക്കാൻ സിംഗപ്പൂർ കേന്ദ്രമാക്കി പ്രവർത്തിക്കുന്ന “Group - IB” എന്ന  സൈബർ സെക്യൂരിറ്റി ഏജൻസിയെ റിസർവ് ബാങ്ക് ചുമതലപ്പെടുത്തിയ വാർത്തയാണ്. ഡിജിറ്റൽ കൈമാറ്റത്തിന് ജില്ലകളെ തെരഞ്ഞെടുത്തുകൊണ്ടുള്ള നോട്ടിഫിക്കേഷൻ പുറപ്പെടുവിച്ച 2019 ഒക്ടോബർ മാസത്തിൽ തന്നെയാണ് ഇന്ത്യയി ഡിജിറ്റൽ കൈമാറ്റത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം ദൗർബല്യത്തിലേക്ക് വിരൽ ചൂണ്ടുന്ന ഈ റിസർവ് ബാങ്ക് തീരുമനവും വന്നത്.


എന്നാൽ, കൂടുതൽ ഞെട്ടലുണ്ടാക്കുന്ന വിവരങ്ങളാണ്,  2020 ഫെബ്രുവരി 7 ന് (ദി ഹിന്ദു , ഫെബ്രു. 8, 2020, കൊച്ചി എഡിഷൻ, പേജ് 12 കാണുക) Group - IB വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്.  461976 ഇന്ത്യൻ കാർഡ് വിവരങ്ങൾ "Joker's Stash" എന്ന കുപ്രസിദ്ധമായ "dark net" ൽ വില്പനക്കു വെച്ചിരിക്കുന്നുവെന്ന വാർത്തയാണത്! അതീവ ദുർബലമായ ഇന്ത്യയുടെ സൈബർ സ്പേസിൽ നിന്നും അനായാസം ചോർത്തിയെടുത്ത വിവരങ്ങളാവ. കാർഡ് നമ്പരുകൾ, അവയുടെ കാലാവധി തീയതി, സിവിവി/സിവിസി കോഡുകൾ, കാർഡുടമകളുടെ പേരുകൾ, ഇമെയിലുകൾ, ഫോൺ നമ്പരുകൾ, അഡ്രസ്റ്റുകൾ തുടങ്ങിയവയെല്ലാം ഇവയിലുൾപ്പെടും. ഈ data base ന് സൈബർ വിപണിയിൽ 30 കോടിയോളം രൂപ വില വരുമെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഒരുവേള , PoS ടെർമിനലുകളിൽ നിന്നാകാം ഇവ മോഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. 2019 ഒക്ടോബർ മാസം തന്നെ ഇന്ത്യയിൽ നിന്നു 13 ലക്ഷം ക്രെഡിറ്റ് / ഡെബിറ്റ് കാർഡുകൾ ചോർത്തപ്പെട്ട വിവരങ്ങൾ Group-IB ഇന്ത്യാ ഗവണ്മെന്റിനെ അറിയിച്ചിരുന്നു. അപമാനകരമായ ഈയവസ്ഥയിലും കോർപ്പറേറ്റ് യജമാനന്മാരെ പ്രീതിപ്പെടുത്താൻ, വിജ്ഞാന വിരോധവും സാമ്പത്തികശാസ്ത്ര നിരക്ഷരതയും ബാധിച്ച  മോദി സർക്കാർ cashless അജണ്ടയുമായി നീങ്ങുകയാണ്!


ഇതു കൂടാതെ, ഇന്ത്യയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, ഡിജിറ്റൽ കൈമാറ്റവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സൈബർ സുരക്ഷ എത്രമാത്രം ദുർബലമാണെന്നു വ്യക്തമാക്കുന്ന മറ്റു ചില സംഭവങ്ങളും ഈ ദിവസങ്ങളിൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെടുകയുണ്ടായി. അതിലൊന്ന്, Flipkart ന്റെ ഇ-വാലറ്റിൽ നിന്നും സോഷ്യൽ മീഡിയയിലൂടെ 30000 ഉപഭോക്താക്കളുടെ പാസ് വേർഡുകളും ഇ-മെയിൽ ഐഡിയും ചോർത്തിയ വാർത്തയാണ്. ഇപ്രകാരം ചോർത്തപ്പെട്ട വിവരങ്ങൾ ‘ത്രോബിൻ’ എന്ന വെബ്സൈറ്റിൽ ലഭ്യമാണെന്ന വിവരവും പുറത്തുവരികയുണ്ടായി. 2019 ജനുവരി 27 –നാണ് ഈ വാർത്ത പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടത്. തുടർന്ന്, ജനുവരി 30 ന് ഹുന്ദു പത്രം കൂടുതൽ മാനങ്ങളുള്ള ഒരു data  ചോർത്തൽ വാർത്തയും പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയുണ്ടായി. അതിൻപ്രകാരം, ISRO, IGCAR, (Indira Gandhi Centre for Atomic Research), BARC, SEBI എന്നീ സ്ഥാപനങ്ങളിലെ 3000 – ഓളം ഗവണ്മെന്റ് ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ ഇ-മെയിൽ അക്കൗണ്ടുകളാണ് ചോർത്തപ്പെട്ടത്. ഇന്ത്യയിൽ നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന സൈബർ സുരക്ഷാ ലംഘനങ്ങളുടെ ഇരകളാകുന്നവരിൽ മഹാഭൂരിപക്ഷവും ഡെബിറ്റ് കാർഡുകളും മറ്റും ഉപയോഗിക്കാൻ നിർബന്ധിതരാകുന്ന കോടിക്കണക്കിനു വരുന്ന അസംഘടിത തൊഴിലാളികളാണ്. ഇന്ത്യക്കുള്ളിൽ നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന അന്തർ സംസ്ഥാന പലായനങ്ങൾ (exodus) ചരിത്രത്തിൽ സമാനതകളില്ലാത്തതാണ്. നിത്യവൃത്തിക്കായി സംസ്ഥാനങ്ങളിലൂടെ കടന്നു പോകേണ്ടിവരുന്ന ഇവർ ഭാഷാപരവും മറ്റുമായ പരിമിതികൾ മൂലം നിരവധി സൈബർ തട്ടിപ്പുകൾക്ക് വിധേയരാകുന്നുണ്ടെന്നാണ് ബിബിസി വിലയിരുത്തിയത്. ഇന്ത്യയിൽ ആദ്യമായി ഇന്റർനെറ്റ് ഉപയോഗിക്കുന്നവർ, ഡിജിറ്റൽ കൈമാറ്റത്തിന് നിർബന്ധിതരാക്കുന്നതുവഴി വലിയ തട്ടിപ്പുകൾക്കു വിധേയമാകുന്നുണ്ടെന്നാണ് ബിബിസി റിപ്പോർട്ടു ചെയ്തിട്ടുള്ളത്.


  1. ഇന്ത്യൻ ജനതയുടെ മേൽ കറൻസി രഹിത കൈമാറ്റം അടിച്ചേല്പിക്കുമ്പോൾ , അങ്ങേയറ്റം ഗൗരവമേറിയ മറ്റൊരു വിഷയം അതിന് അനുപേക്ഷണീയമായ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളുടെ കാര്യത്തിൽ, ഇന്ത്യ ഏറ്റവും പിൻനിരയിലാണെന്നതാണ്.  ജനകോടികളുടെ ജീവരക്തം ഊറ്റിയെടുത്ത് കോർപ്പറേറ്റ് കള്ളപ്പണക്കുത്തകകൾ വീർത്ത നോട്ടു നിരോധനത്തിന്റെ ഭീകര നാളുകളിൽ ഇതേറെ വ്യക്തമാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ഫാസിസ്റ്റുകൾ സമ്പദ്ഘടനയുടെ നിയന്ത്രണമേറ്റെടുത്താലുണ്ടാകുന്ന ദുരന്തമാണ് അന്നു പ്രകടമായത്.  ATM കൾ കറൻസി രഹിത കൈമാറ്റത്തിന് അനുസൃതമായി ഘടനാപരമായി മാറ്റേണ്ടതുണ്ടെന്ന കാര്യം നേരത്തെ സൂചിപ്പിച്ചുവല്ലോ. എന്നാൽ, നോട്ടുകൾ നിരോധിച്ചപ്പോൾ ATM കളുടെയും ബാങ്കുകളുടെയും മുമ്പിൽ ക്യൂ നിന്ന് ആളുകൾ മരിച്ചു വീഴുകയായിരുന്നു.  ഇതിന്റെ പ്രധാന കാരണം, ജനസംഖ്യാനുപാതികമായി ലോകത്തേറ്റവും കുറവ് ATM കളും ബാങ്കുകളുമാണ് ഇന്ത്യയിലുള്ളത് എന്നതു തന്നെ. ഉദാഹരണത്തിന്, ഇന്ത്യയിൽ ATM കളുടെ ലഭ്യത ലോക ശരാശരിയേക്കാൾ വളരെ കുറവാണ്. ബ്രിക്സ് രാജ്യങ്ങളുടെ കാര്യമെടുത്താൽ, 2016-ൽ ഒരു ലക്ഷം പേർക്ക് റഷ്യയിൽ 184-ഉം ബ്രസീലിൽ 107-ഉം ചൈനയിൽ 81 - ഉം ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിൽ 68 -ഉം വീതം ATM കൾ ഉള്ളപ്പോൾ, ഇന്ത്യയിൽ അത് 17 എണ്ണം മാത്രമായിരുന്നു ഉണ്ടായിരുന്നത്. കഴിഞ്ഞ മൂന്നു വർഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ, ബാങ്കു ലയനങ്ങളും ഗ്രാമീണ ശാഖകൾ അടച്ചുപൂട്ടിയതും വഴി ATM കളുടെ എണ്ണം വീണ്ടും കുറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.


Cashless കൈമാറ്റങ്ങൾക്ക് ഒഴിച്ചു കൂടാനാവാത്ത  സ്വൈപ്പിങ് അഥവാ POS മെഷിനുകളുടെ (ടെർമിനലുകളുടെ) കാര്യമെടുത്താലും ഇന്ത്യയുടെ സ്ഥിതി വ്യത്യസ്തമല്ല.  നോട്ട് നിരോധന കാലത്ത് ഇന്ത്യയിൽ 14 ലക്ഷത്തോളം ഉണ്ടായിരുന്ന PoS യന്ത്രങ്ങളുടെ എണ്ണം ഇപ്പോൾ 35 ലക്ഷം ആയി ഉയർന്നിരിക്കുന്നുവെന്നാണ് കണക്കുകൾ. എന്നാൽ 'Make in India’ പദ്ധതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഗീർവാണങ്ങൾക്ക് ഒരു കുറവും ഇല്ലാതിരിക്കുമ്പോൾ  തന്നെ, ഇന്ത്യയ്ക്കാവശ്യമുള്ള PoS  machines  ഏതാണ്ടു പൂർണമായും ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്നത് Veriphone, Ingenica എന്ന രണ്ടു ചൈനീസ് കമ്പനികൾ ആണ്. 2016ലെ നോട്ടു നിരോധനത്തിനു ശേഷം ഇന്ത്യൻ വിപണിയെ ലക്ഷ്യമാക്കി ഈ രണ്ടു ചൈനീസ് കമ്പനികളും അവരുടെ ഉത്പാദനം എകദേശം 600 ശതമാനം വർദ്ധിപ്പിച്ചു എന്നാണ് റിപ്പോർട്ട്. ബില്ലിംഗ്, സ്റ്റോറിംഗ്, അക്കൗണ്ടിംഗ്,  പണക്കൈമാറ്റം തുടങ്ങിയ ഇടപാടുകൾ ഫലപ്രദമായി നിർവഹിക്കുന്ന ഒരു ചൈനീസ് PoS മെഷീന് ശരാശരി അഞ്ച് ലക്ഷം രൂപ വില വരുമെന്നാണ് കണക്ക്. തൃശ്ശൂർ പോലുള്ള ഒരു ജില്ല കറൻസിരഹിത മാകുകയും, ഭൂരിപക്ഷം വരുന്ന  റീട്ടെയിൽ കച്ചവടക്കാർ അപ്രത്യക്ഷമാകുമ്പോഴും  പിടിച്ചു നിൽക്കാൻ കഴിയുന്ന കച്ചവടക്കാർക്ക് PoS യന്ത്രങ്ങളും മറ്റും സ്ഥാപിക്കേണ്ടിവരുന്നതു വഴി വന്നു ചേരുന്ന ഭാരിച്ച സാമ്പത്തിക ബാധ്യത (സർവീസ് ചാർജ്ജിന്റെ പേരിൽ ഉപഭോക്താക്കളുടെ ചുമലുകളിലേക്ക് അവ തള്ളുമ്പോൾ തന്നെ) ഊഹിക്കാവുന്നതേയുള്ളൂ. Zk Teco എന്ന പേരുള്ള ഒരു കമ്പനി ബാംഗ്ലൂരിൽ PoS മെഷിനുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നു എന്ന വാർത്ത ഉണ്ടെങ്കിലും cashless സമൂഹത്തിന് ആവശ്യമായ ധർമ്മങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്ന കാര്യത്തിൽ ചൈനീസ് മെഷീനുകളുടെ അടുത്തെങ്ങും അവ എത്തില്ലെന്നാണറിയുന്നത്. മോദിയുടെ 'Make in India' ഇപ്പോൾ 'Made in China' ആയി പരിണമിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് ചുരുക്കം. അതായത്,  മുമ്പു സൂചിപ്പിച്ചതുപോലെ, digital payments നാവശ്യമായ ഘടകങ്ങളിൽ (tools) സോഫ്റ്റ്‌വേറി ന്റെ കാര്യത്തിൽ പൂർണമായും അമേരിക്കയെ ആശ്രയിക്കുമ്പോൾ, ഹാർഡ് വേറിന് (hardware) ചൈനയെ ആശ്രയിച്ചു കൊണ്ടാണ് മോദി സർക്കാരിന്റെ കറൻസിരഹിത സ്വപ്നം കെട്ടിപ്പൊക്കിയിരിക്കുന്നതെന്നു സാരം.


നിർബാധമുള്ള വൈദ്യുതി സപ്ലൈ,  ഡൗൺലോഡ് സ്പീഡ്, ബാന്റ്‌വിഡ്ത്ത് ലഭ്യത (bandwidth availability),  സെർവർ കാര്യക്ഷമത/ശേഷി എന്നിവ കണക്കിലെടുക്കുമ്പോൾ, ഇന്ത്യ അയൽരാജ്യങ്ങളായ നേപ്പാൾ, ബംഗ്ലാദേശ്, ശ്രീലങ്ക എന്നീ രാജ്യളേക്കാളും പിന്നിലാണ്. ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് സൈബർ വിദഗ്ധർ രണ്ടു സൂചികകൾക്ക് രൂപം കൊടുത്തിട്ടുണ്ട്. 2016 ൽ    139 രാജ്യങ്ങളെ പരിശോധിച്ചതിൽ, digital networking index ൽ 91ഉം basic infrastructure for digital transactions index ൽ 114 ഉം ആണ് ഇന്ത്യയുടെ സ്ഥാനം. രാജ്യങ്ങളുടെ ഇന്റർനെറ്റ് വേഗതയെപ്പറ്റി പഠനം നടത്തുന്ന speedtest.net 2019 ഡിസംബറിൽ റിപ്പോർട്ടു ചെയ്തതു പ്രകാരം, ശരാശരി മൊബൈൽ ഇന്റർനെറ്റ് വേഗതയിൽ 140 രാജ്യങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ ഇന്ത്യ 128 - മാതു സ്ഥാനത്താണ്. ബ്രിക്സ് രാജ്യങ്ങളിൽ ഏറ്റവും താഴെ നിൽക്കുന്ന ഇന്ത്യയുടെ ശരാശരി ഡൌൺലോഡ് സ്പീഡ് 11.46 Mbps (Megabits per second) മാത്രമാകുമ്പോൾ, ലോക ശരാശരി 32.01 ഉം ഈ രംഗത്തു പ്രഥമസ്ഥാനത്തു നിൽക്കുന്ന ദക്ഷിണ കൊറിയയുടേത് 103. 18 ഉം ആകുന്നു.  അതേസമയം, കറൻസിരഹിത പദ്ധതി മോദി സർക്കാർ പ്രഖ്യാപിച്ച പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ഇതര ലോക രാജ്യങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ചു ഡിജിറ്റൽ ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചറിന്റെ രംഗത്ത് ഏറെ പിന്നിലായിരിക്കുന ഇന്ത്യൻ അവസ്ഥയെ ഒരു “തവളച്ചാട്ട" (leap-frog) ത്തിലൂടെ മറികടക്കണമെന്നാണ് നന്ദൻ നിലേകനി റിപ്പോർട്ട് മുന്നോട്ട് വയ്ക്കുന്നത്. പ്രത്യേകിച്ചും, മൊബൈൽ ഫോണുകളുടെ എണ്ണം ഇന്ത്യയിൽ 100 കോടിയോളം വരുമെങ്കിലും digital കൈമാറ്റങ്ങൾക്ക്  ഉപയോഗപ്രദമായ സ്മാർട്ട് ഫോണുകൾ 25 ശതമാനം പേർക്ക് മാത്രമാണുള്ളത്. ഈ സ്ഥിതിവിശേഷം മറികടക്കാൻ BHIM App മായി ആധാറിനെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന BHIM Aadhar Pay എന്ന tool വ്യാപകമാക്കിയും digital സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ രംഗത്ത് അടുത്തകാലത്തുണ്ടായ ‘block chain’ ( ശൃംഖലയിലെന്നപോലെ ഡാറ്റ ബ്ലോക്കുകളായി സൂക്ഷിക്കാവുന്ന സാങ്കേതികവിദ്യ) ഫലപ്രദമായി ഉപയോഗിച്ചും കറൻസിരഹിത ദിശയിൽ മുന്നേറാമെന്ന വ്യാമോഹമാണ് മോദി സർക്കാരിനുള്ളത്.


എന്നാൽ ഈ അവകാശവാദങ്ങൾക്കൊന്നും അടിസ്ഥാനമില്ലെന്ന വിവരങ്ങളാണ് പുറത്തുവരുന്നത്. 2017 മധ്യത്തിൽ പാർലമെന്റിന്റെ പാതിരാ സമ്മേളനം വിളിച്ചുകൂട്ടി ഭരണഘടനയുടെ ഫെഡറൽ സ്വഭാവം അട്ടിമറിച്ച്, മുകളിൽ നിന്നും കെട്ടിയിറക്കിയ  ഡിജിറ്റൽ നികുതിയായ ജിഎസ്ടി യുടെ ഇപ്പോഴത്തെ അവസ്ഥ പരിശോധിച്ചാൽ ഇന്ത്യയുടെ നെറ്റ് വർക്ക് ടെക്നോളജിയുടെ പരിതാപകരമായ അവസ്ഥ ബോധ്യമാകും. USAID ന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ Catalyst രൂപം കൊടുത്ത മാതൃകയിൽ, ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര കൂട്ടായ്മയാണ് ഇന്ത്യയിലെ GST യുടെ ബ്ലൂപ്രിന്റുകളും തയ്യാറാക്കിയത്. OECD, UNDP, IMF, World Bank, WTO, പ്രൈസ് വാട്ടർഹൗസ് കൂപ്പേഴ്സ് (PwC), KPMG, Deloitte, Tax Inspectors Without Borders (TIWB), Forum for Tax Administration (FTA) തുടങ്ങിയ നിരവധി സംഘടനകൾ ചേർന്ന് രൂപകൽപന ചെയ്ത GST യുടെ blueprint തന്നെയാണ് ഇന്ത്യയുടെ National Institute of Public Finance and Policy ഏറ്റെടുത്തതും ഇവിടെ നടപ്പാക്കിയതും. ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപം കൊടുത്തിട്ടുള്ള GSTN -ൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തും അതിന്റെ സോഫ്റ്റ്‌വെയർ ഉപയോഗിച്ചും മാത്രമേ ജിഎസ്ടി യിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാനും നികുതി അടയ്ക്കാനും കച്ചവടക്കാർക്ക് കഴിയൂ. എന്നാൽ,  ഇന്ത്യയിൽ നടപ്പായ ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ നവ ഉദാര - കോർപ്പറേറ്റ് നികുതി പരിഷ്കാരമായ GST എന്ന digital നികുതി സോഫ്റ്റ്‌വെയർ തകരാറിന്റെ  പേരിൽ വലിയ പ്രതിസന്ധിയിലാണിപ്പോൾ. ഉദാഹരണത്തിന് 2017-18 സാമ്പത്തിക വർഷത്തേക്കുള്ള ജിഎസ്ടി റിട്ടേൺ പോലും 2020 ജനുവരി 31 വരെയുള്ള കണക്കു പ്രകാരം കേരളത്തിലെ 25 ശതമാനം വ്യാപാരികൾക്കു മാത്രമേ ഫയൽ ചെയ്യുവാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടുള്ളൂ. വെബ്സൈറ്റിലെ തകരാറാണ് ഇതിനു കാരണം.  അതുപോലെ, ഇന്ത്യയിലാകമാനം കണക്കെടുത്താൽ 38.4 ലക്ഷം വ്യാപാരികൾക്ക് ഇതുവരെ റിട്ടേൺ ഫയൽ ചെയ്യാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. ഇന്ത്യയുടെ GST portal ന്റെ അടിസ്ഥാന സാങ്കേതിക ദൗർബല്യം തന്നെയാണ് പ്രശ്നം. ബന്ധപ്പെട്ട അടിസ്ഥാന സാങ്കേതികവിദ്യ വികസിക്കാതിരിക്കേ,  കോർപ്പറേറ്റ് താൽപര്യങ്ങളുടെ പേരിൽ മുകളിൽനിന്ന് കെട്ടി ഇറക്കുന്ന പദ്ധതികൾ സംജാതമാക്കുന്ന ദുരവസ്ഥയാണിത്. സാമൂഹിക ജീവിതവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മുഴുവൻ മേഖലകളെയും നിർണയിക്കുന്ന cashless transactions ഇത്തരമൊരു പശ്ചാത്തലത്തിൽ വരുത്തി വയ്ക്കാവുന്ന മഹാദുരന്തം സങ്കൽപ്പിക്കാവുന്നതിലും അധികമാണ്.


  1. നൂറ്റാണ്ടുകളിലൂടെ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട സാർവ്വത്രികമായ വിനിമയോപാധി (transaction tool) ആയ കറൻസി (cash) നഷ്ടമാകുന്നതോടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റേയും ജനാധിപത്യത്തിന്റേയും വിഷയം കൂടിയാണ് കടന്നുവരുന്നത്. മുമ്പ് സൂചിപ്പിച്ചതുപോലെ, ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടില്ലാത്തവരുടേയും അക്കൗണ്ടുകളിൽ പണമില്ലാത്തവരുടെയും അപരവൽക്കരണവും അന്യവത്കരണവും ആകും ഫലം. അതോടൊപ്പം, ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതിക വിദ്യ സ്വായത്തമാക്കാത്തവർക്കും അപ്രാപ്യമായവർക്കും നിർബന്ധിതമായ പുറംതള്ളൽ (financial exclusion) ആണു വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. ഒരുഭാഗത്ത് , ഡിജിറ്റൈസേഷൻ ആഗോളവൽക്കരിക്കപ്പെടുകയും ഉല്പാദനവും വിനിമയവും വിപണനവും ഉപയോഗവും അടക്കം എല്ലാം ഈ പ്രക്രിയയ്ക്ക് വിധേയമാകുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, digital divide എന്ന  താരതമ്യേന പുതിയ പ്രതിഭാസമായ സാമൂഹ്യ അന്യവൽക്കരണം (വലിയൊരു വിഭാഗം ഡിജിറ്റൈസേഷനു പുറത്തു നിൽക്കുന്ന അവസ്ഥ വർത്തമാന ലോകവ്യവസ്ഥയിൽ ഗൗരവപൂർവം ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്ന വിഷയമായി ഉയർന്നു വന്നിട്ടുണ്ട്. വികസിത രാജ്യങ്ങളും വികസ്വര രാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള digital divide അഥവാ ഇൻറർനെറ്റ് അസമത്വ ത്തെക്കാൾ ഭീതി ജനകമാണ് ഇന്ത്യയെപ്പോലെ സാമൂഹ്യ-സാമ്പത്തിക അസമത്വം ഏറ്റവും കൂടുതലുള്ള രാജ്യങ്ങളുടെ സ്ഥിതി. ഒരു കറൻസിരഹിത സമൂഹത്തിൽ, ഡിജിറ്റൽവൽക്കരിക്കാത്തവരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഔപചാരികമായ പൗരത്വം ഉണ്ടെങ്കിൽ പോലും അവർ പൗരാവകാശങ്ങൾ  നിഷേധിക്കപ്പെട്ടവരായിരിക്കും. വിശദാംശങ്ങളിലേക്ക് കടക്കാതെ തന്നെ ഒരു കാര്യം വ്യക്തമാണ്. അതായത് നിലവിലുള്ള സാമൂഹ്യ ബന്ധങ്ങളിൽ കറൻസിരഹിതമാക്കൽ എന്നത് പാർശ്വവൽകൃതരുടേയും മർദ്ദിതരുടേയും പൗരസ്വാതന്ത്ര്യ നിഷേധം തന്നെയാണ്. Cashless നീക്കങ്ങൾക്കെതിരെ രംഗത്തു വന്നിട്ടുള്ള അമേരിക്കയിലെ ഫെഡറൽ സംസ്ഥാനങ്ങൾ അത് പൗരരെ "disenfranchise" ചെയ്യുന്നുവെന്ന് നിയമ പുസ്തകത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത് ഇക്കാരണത്താലാണ്.


ഇതോടൊപ്പം കറൻസിരഹിത ഇടപാടുകളിലേക്ക് നീങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന സ്വീഡനിലും മറ്റും കറൻസി ഇല്ലാതെ ജീവിക്കാനാവാത്ത വൃദ്ധരും ഗ്രാമീണരും ഉണ്ടെന്നുള്ളതാണ്  വസ്തുത. പണം നൽകുന്ന സുരക്ഷിതത്വവും സ്വാതന്ത്ര്യവും ഡിജിറ്റൽ ഇടപാടുകൾ നൽകില്ലെന്ന് മാത്രമല്ല, യൂസർനെയിമും പാസ്‌വേർഡും എപ്പോഴും ഓർത്തിരിക്കേണ്ട ബാധ്യതയും വന്നുചേരുന്നു. ജീവിതത്തിൽ മറ്റു പല കാര്യങ്ങളും ഓർത്തിരിക്കേണ്ടതുള്ളപ്പോൾ ഈ അധിക ബാധ്യത എന്തിന് വരുത്തി വെക്കണമെന്നാണ് cashless കൈമാറ്റങ്ങൾക്ക് എതിരെ നിലപാടുള്ള അമേരിക്കയിലെ മഹാ ഭൂരിപക്ഷം ജനങ്ങളും ചോദിക്കുന്നത്. കൈവശമുള്ള digital tool (സ്മാർട്ട് ഫോൺ ഉദാഹരണം) നഷ്ടപ്പെടുകയോ മോഷ്ടിക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്യുന്നതോടെ പൗരത്വം അഥവാ പൗരാവകാശങ്ങൾ നിഷേധിക്കപ്പെടുന്ന സ്ഥിതി സ്വയം എടുത്തു തലയിൽ വെക്കേണ്ടതുണ്ടോ എന്നാണ് പലരും ചോദിക്കുന്നത്.


  1. എന്നാൽ, ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട രാഷ്ട്രീയ സാമ്പത്തിക വിഷയം ഡിജിറ്റൽ ഇടപാടുകൾ സാർവത്രികമാക്കുന്നതിനു പിന്നിലെ ശക്തികൾ ആരെന്നതു തന്നെയാണ്. ജനങ്ങളുടെയും സമ്പദ്ഘടനയുടെയും മുഴുവൻ നിയന്ത്രണവും വിരലിലെണ്ണാവുന്ന ഒരുപിടി ബാങ്കുകളുടെയും ഡിജിറ്റൽ - സോഫ്റ്റ്‌വെയർ കുത്തകകളുടെയും കാർഡുകളുടെ പേറ്റന്റ് കൈവശപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള കമ്പനികളുടെയും ഇന്റർനെറ്റ് ദാതാക്കളുടെയും എല്ലാം നീരാളിപ്പിടുത്തത്തിലാകുമെന്നതാണ് അടിസ്ഥാനപ്രശ്നം. ഇവരുടെ താൽപര്യങ്ങളുമായി ഇഴുകിച്ചേർന്ന നവഫാസിസ്റ്റ് ഭരണകൂടങ്ങൾ തന്നെയാണ് ഇന്ന് ഡിജിറ്റൈസേഷൻ മുകളിൽനിന്ന് അടിച്ചേൽപ്പിക്കാനുള്ള കരുക്കൾ നീക്കുന്നത്. കറൻസി കൈമാറ്റത്തിന് പ്രത്യേകിച്ചൊരു ചിലവും ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് അഥവാ പണം കൈമാറുന്നവർക്ക് വന്നു ചേരുന്നില്ല. എന്നാൽ ഓരോ സ്വൈപ്പിങ്ങിനും നിശ്ചിത തുക ഫീസ്/ സർവീസ് ചാർജായി ബാങ്കും ഇന്റർനെറ്റ് ദാതാവും മുതൽ സോഫ്റ്റ്‌വെയർ കമ്പനി വരെ കൈവശപ്പെടുത്തുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന് , 100 രൂപ കറൻസി രൂപത്തിൽ 6 പേർക്കിടയിൽ കൈമാറ്റം ചെയ്യുമ്പോൾ 100 രൂപയായി തന്നെ അത് അവശേഷിക്കുമ്പോൾ, അത്രയും ഡിജിറ്റൽ കൈമാറ്റങ്ങൾ 100 രൂപയെ അപ്രത്യക്ഷമാക്കുന്ന 'മായാജാല' മാണ്  കറൻസി രഹിത കൈമാറ്റം. ഡിജിറ്റൽ മേഖലയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആഗോള കുത്തകകൾ തന്നെ ലോകകുത്തക പട്ടികയിൽ പ്രഥമ സ്ഥാനങ്ങൾ അലങ്കരിക്കുന്നതിന്റെ കാരണവും ഇതര സാമ്പത്തിക മേഖലയെ അപേക്ഷിച്ച് ഈ രംഗത്തുള്ള സൂപ്പർ കൊള്ള തന്നെയാണ്.


മുമ്പ് സൂചിപ്പിച്ചതുപോലെ,  കറൻസിരഹിത സമൂഹത്തിൽ പണത്തിന്റെ സൂക്ഷിപ്പുകാർ ബാങ്കുകളാണ്. ആത്യന്തികമായി രാഷ്ട്രീയ സമ്പദ്ഘടനയുടേയും രാജ്യത്തിന്റെ തന്നെയും നിയന്ത്രണം ഏതാനും ഫിനാൻസ് കുത്തകകൾ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ബാങ്കുകളിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതിലേക്കാണ് കരു നീക്കം നടക്കുന്നത്.  കറൻസി രഹിത കൈമാറ്റങ്ങൾ ഇക്കാര്യത്തിൽ തന്ത്രപരമായ പങ്കു വഹിക്കുന്നു. അമേരിക്കൻ ഭരണഘടന എഴുതി തയ്യാറാക്കുന്നതിന് നേതൃത്വം കൊടുത്ത തോമസ് ജഫേഴ്സൺ പറഞ്ഞത് യുദ്ധസജ്ജമായ സൈന്യത്തെക്കാൾ അപകടകാരിയാണ് ബാങ്കുകൾ എന്നാണ്. 1930 കളിലെ ലോക സാമ്പത്തികാധ:പതന (Great Economic Depression)ത്തിലേക്ക് നയിച്ച വാൾസ്ട്രീറ്റ് ക്രാഷിനു (Wall Street Crash) പിന്നിൽ പണം ചൂതാട്ടത്തിലേക്കു തിരിച്ചുവിടാൻ ബാങ്കുകൾക്ക് കഴിഞ്ഞതാണെന്ന് രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. പിന്നീട് ക്ഷേമരാഷ്ട്ര നയത്തിന്റെ ഭാഗമായി ബാങ്കുകളുടെ മേൽ നിയന്ത്രണം ഏർപ്പെടുത്തിയെങ്കിലും നവഉദാരീകരണം ആരംഭിച്ചതോടെ  ബാങ്കുകൾക്ക് സർവതന്ത്ര സ്വാതന്ത്ര്യം വീണ്ടും ലഭിച്ചു. 2008.-ലെ ലോക സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിക്ക് കാരണമായത് ബാങ്കുകളുടെ ഊഹപ്രവർത്തനങ്ങളായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ കോർപ്പറേറ്റുകൾ വിഭാവനം ചെയ്യുന്ന ഡിജിറ്റൈസേഷൻ നടപ്പിലാക്കുന്ന പക്ഷം ജനങ്ങളുടെ പണം മുഴുവൻ ബാങ്കുകളുടെ പൂർണ നിയന്ത്രണത്തിലാകും. കൈമാറ്റത്തിന് ആവശ്യമായ തുക ഒഴിച്ചുള്ള ജനങ്ങളുടെ മുഴുവൻ പണവും യഥേഷ്ടം കോർപ്പറേറ്റുകളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടുന്നതിന് ഇത് വലിയ സാധ്യതകളാണ് തുറന്നിടുന്നത്. ബാങ്കുകളും ധനകാര്യ -കോർപ്പറേറ്റു കുത്തകകളും ചേർന്നുള്ള വെട്ടിപ്പുകൾക്കും തട്ടിപ്പുകൾക്കും പുറമേയാണിത്. ആഗോള മാനങ്ങളുള്ള "ഡിജിറ്റൽ ധന" (digital cash)ത്തിന്റെ പിടിയിൽ ജനങ്ങൾ ഒതുങ്ങുകയും എല്ലാ സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനങ്ങളും അതുമായി ഉദ്ഗ്രഥിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നതോടെ, ജനാധിപത്യം (democracy) കോർപ്പറേറ്റോക്രസിക്ക് (corporatocracy)  വഴി മാറുകയും ചെയ്യും.  അതുകൊണ്ടാണ്, ഡിജിറ്റൽ കൈമാറ്റത്തിന് അനുകൂലമായ സാങ്കേതിക വികാസം നേടിയ രാജ്യങ്ങൾ പോലും  പൂർണ്ണമായ കറൻസി രഹിത കൈമാറ്റത്തിനെതിരെ നിലപാടെടുത്തിട്ടുള്ളത്.


ഇന്ത്യ ഡിജിറ്റൽ പരീക്ഷണത്തിനുള്ള ഒരു ‘ഗിനിപന്നി’ ?


ഈ സന്ദർഭത്തിൽ, രാജ്യ താൽപ്പര്യങ്ങൾക്കെതിരും ഇന്ത്യയുടെ സാഹചര്യത്തിൽ  തികച്ചും അപ്രായോഗികവുമായ ഡിജിറ്റൽ കൈമാറ്റം അടിച്ചേൽപ്പിക്കാൻ മോദിസർക്കാർ മുന്നിട്ടിറങ്ങുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണെന്ന ചോദ്യം ന്യായമാണ്.  മുകളിൽ സൂചിപ്പിച്ചതു പോലെ, ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതിക വിദ്യയുടെയും കറൻസിരഹിത സമൂഹത്തിനാവശ്യമായ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളുടെയും ലഭ്യതയുണ്ടായിട്ടും അമേരിക്കയും യൂറോപ്യൻ യൂണിയനും ജപ്പാനും എന്തുകൊണ്ട് cashless economy യെ ആശ്ലേഷിക്കുന്നില്ലെന്നത് സംശയം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.  കറൻസിരഹിത സമ്പദ്ഘടനയ്ക്ക് മാത്രമല്ല ഡിജിറ്റൽ നികുതി പരിഷ്കാരം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ജി എസ് ടിക്കും അമേരിക്കയിലെ ഫെഡറൽ സംസ്ഥാനങ്ങൾ എതിരാണ്. അതേസമയം ജി എസ് ടി നടപ്പാക്കിയതിന്റെ പേരിൽ സമ്പദ്ഘടന കുളം തോണ്ടിയപ്പോൾ മലേഷ്യ അത് റദ്ദാക്കിയ സമയത്തായിരുന്നു അമേരിക്കൻ - യൂറോപ്യൻ കോർപ്പറേറ്റുകളുടെ താൽപര്യപ്രകാരം മോദി സർക്കാർ ഇന്ത്യയിൽ അത് നടപ്പാക്കിയത്. ഇലക്ട്രോണിക് വോട്ടിംഗ് മെഷീനുകളോടുള്ള ഈ രാജ്യങ്ങളുടെ സമീപനവും വ്യത്യസ്തമല്ല. EVM ലെ സോഫ്റ്റ്‌ വേറുകളിൽ കടന്നുകയറി ജനങ്ങളുടെ സമ്മതിദാനാവകാശം അട്ടിമറിക്കാൻ നിക്ഷിപ്ത ശക്തികൾക്ക് കഴിയും എന്ന തിരിച്ചറിവാണ് ഇപ്പോഴും ബാലറ്റ് ഉപയോഗിക്കാൻ ഈ രാജ്യങ്ങളെ നിർബന്ധിതരാക്കുന്നത്. ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് ഡിജിറ്റൽ കൈമാറ്റങ്ങൾക്കുള്ള ഒരു പരീക്ഷണശാലയായി ഇന്ത്യയെ ഉപയോഗിക്കാനും കൊള്ളലാഭം ഉറപ്പുവരുത്താനും അമേരിക്കൻ -യൂറോപ്യൻ ഡിജിറ്റൽ സോഫ്റ്റ്‌വേർ കുത്തകകളും ബാങ്കുകളും മോദി സർക്കാരിനെ ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ജിഎസ്ടി ക്കൊപ്പം നടപ്പാക്കിയ നോട്ടുനിരോധനവും ഇതിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു എന്ന പഠനവും ഇപ്പോൾ പുറത്തുവന്നിട്ടുണ്ട്. Catalyst എന്ന ഏജൻസി ഇക്കാര്യത്തിൽ നടത്തിയ ഇടപെടലുകളെപ്പറ്റി നേരത്തെ സൂചിപ്പിക്കുകയുണ്ടായി.  ഇന്ത്യയിൽ നോട്ട് നിരോധനം നടപ്പാക്കിയതിന്റെ തുടർച്ചയായി 2017 ജനുവരിയിൽ ജർമനിയിയിലെ Norberthaering. de       എന്ന പോർട്ടൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച രണ്ടു ലേഖനങ്ങൾ വിശദമാക്കിയത് cashless ആക്കാനുള്ള അമേരിക്കൻ കമ്പനികളുടെ “ഗിനി പന്നി” പരീക്ഷണമായിരുന്നു  അതെന്നാണ്. 2017 ഏപ്രിൽ മാസം  അമേരിക്കയിലെ ഫെഡറൽ ബാങ്ക് ഓഫ് സാൻഫ്രാൻസിസ്കോ (Federal Bank of San Francisco)  മോദിയുടെ നോട്ടുനിരോധനത്തെ വിലയിരുത്തിയത്,  ഇന്ത്യയിലെ ഡിജിറ്റൽ കൈ മാറ്റങ്ങൾക്കുള്ള ‘രാസത്വരക’ മായിരുന്നു  അതെന്നാണ്. വാസ്തവത്തിൽ, ഇതിന്റെയെല്ലാം തുടർച്ചയായിട്ടാണ്, മോദിയുടെ ‘ഡിജിറ്റൽ ഇന്ത്യ’ പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി നന്ദൻ നിലേകനി റിപ്പോർട്ടും റിസർബാങ്ക് നോട്ടിഫിക്കേഷനുമെല്ലാം ഡിജിറ്റൽ കൈമാറ്റ ജില്ലകൾ മുകളിൽ നിന്ന് കെട്ടിയിറക്കാനുള്ള തീരുമാനത്തിലേക്കെത്തിയത്. അതായത്, മോദി സർക്കാരിന്റെ അന്ധമായ കോർപ്പറേറ്റ് പാദസേവയുടെ തുടർച്ചയായിട്ടു തന്നെയാണ് ഇപ്പോഴത്തെ കറൻസിരഹിത നീക്കവും മുന്നോട്ടു വന്നിരിക്കുന്നത്.




എട്ടു മാസത്തിനുള്ളിൽ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയെ പൂർണമായും cashless ആക്കുന്നതിനുള്ള പ്രഖ്യാപനത്തെ നിസ്സാരമോ അപ്രായോഗികമോ എന്നു പറഞ്ഞ് തള്ളിക്കളയാനാവില്ല. അപ്രായോഗികമെന്നും അസാധ്യമെന്നും നമ്മൾ കരുതുന്ന നടപടികളാണ് ഫാസിസ്റ്റുകൾ  അധികാരം കയ്യടക്കുന്നതോടെ നടപ്പാക്കപ്പെടുന്നതെന്ന തിരിച്ചറിവാണ് ഇവിടെ പ്രധാനം. തൃശ്ശൂരിലെ ജനങ്ങളെ ഗിനിപന്നികളാക്കി സംസ്ഥാനത്തും രാജ്യത്താകമാനവും അത് നടപ്പാക്കുന്നതിനുള്ള ആസൂത്രിത അജണ്ടയാണ് ഈ നീക്കത്തിന് പിന്നിൽ. തൃശൂർ ജില്ലയിൽ ഇപ്പോൾ തന്നെ ഏതു ബാങ്കിലും ആർക്കും സീറോ ബാലൻസ് അക്കൗണ്ട് തുറക്കാൻ ഉള്ള അവസരം നൽകണമെന്ന നിർദേശം പോയിക്കഴിഞ്ഞു. വില്ലേജ് ഓഫീസുകൾ മുതൽ മേലോട്ടുള്ള എല്ലാ സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങളിലും PoS മെഷീനുകൾ സ്ഥാപിക്കുന്നതാണ്. കച്ചവട-വ്യാപാര മേഖലകളിലും വിദ്യാഭ്യാസ-ആരോഗ്യ മേഖലയിലും ഉൽപാദന-സേവന മേഖലകളിലുമെല്ലാം ഇതിന് അനുസൃതമായ ക്രമീകരണങ്ങൾ ഉണ്ടാകും. എൻജിഒകൾ സ്വയം സഹായ സംഘങ്ങൾ, മൈക്രോഫിനാൻസ് സംഘങ്ങൾ, കുടുംബശ്രീ തുടങ്ങി എല്ലാ മേഖലകളിൽ നിന്നുമുള്ള സംഘടനകളെയും ഈ പ്രക്രിയയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനാണ് തീരുമാനം. തുടക്കത്തിൽ, വ്യാപകമായ ബോധവൽക്കരണമാണ് ലക്ഷ്യം.  കാര്യങ്ങൾ മുന്നോട്ടുപോകുന്ന  പക്ഷം,  കൂടുതൽ വിശദാംശങ്ങൾ ലഭ്യമാകുമെന്ന് കരുതാം. അതേസമയം,  അതീവ ഗുരുതരമുള്ളതും നിരവധി സാമ്പത്തിക-സാമൂഹിക മാനങ്ങൾ ഉള്ളതുമായ ഈ കോർപ്പറേറ്റ്-ഫാസിസ്റ്റ് അജണ്ടയുടെ വിശദാംശങ്ങൾക്ക് കാത്തുനിൽക്കാതെ, ലഭ്യമായ വിവരങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ,  ജനപക്ഷത്തു നിൽക്കുന്ന മുഴുവനാളുകളും അടിയന്തരമായി രംഗത്തിറങ്ങേണ്ടിയിരിക്കുന്നു എന്നാണ് ഈയവസരത്തിൽ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ളത്.



Select References :-


  1. Report of the High Level Committee on Deepening of Digital Payments, May 2019 (rbidocs.rbi.org.in)


  1. Expanding and Deepening of Digital Payments Ecosystem, Reserve Bank of India (rbi.org.in/Scripts/Notification)


  1. Norbert Hearing, “A welt-kept open Secret: Washington is behind India’s brutal experiment of abolishing cash” January 1, 2017; “More evidence of early US involvement in Indian de- monetisation”, January 7, 2017” (norberthaering.de)


4.“Demonetisation is Catalysing Digital Payments Growth in India”, Federal Reserve Bank of San Fransisco, April 12, 2017


  1. Global Round-up of the World of Work-worklife 101



6.“The US will not be cashless Anytime soon”, Feb.2019, Forbes



  1. America has technology to go cashless, but too paranoid to do...", Nov.17, 2016 (www.businessinsider.com)


  1. IMD World Digital Compititiveness Ranking 2018



9.“Modi Shifts Goalpost as Demonetisation becomes a Fiasco”, Red Star, January 2017 (www.cpiml.in)


10.“Demonetisation as a weapon for Biggest Corporate Assault on People”, Red Star, December 2016 (www.cpiml.in)


11. Interpol-Cyber Security (cybersecurityintelligence.com)


12. “India's Internet Speeds Growing Much Slower Than Other Countries and That's a Problem'', Bhumika Khatri (inc42.com/



 13. Internet Bandwidth- Country Rankings (the global economy.com); also see, speedtest.net


14. "11 Reasons Why Cash is Still King", USA Today, June 14, 2017 (www.usatoday.com)


15. "Cash is Still King in the Digital Era" (money.cnn.com)


16. "Better Than Cash Alliance Lauds India's Push for Digital Payments, Aadhar", Nov.29, 2019 (livemint.com)


17. HBR (Harvard Business Review): 60 Countries' Digital Competitiveness Indexed



18. "Transforming the digital payments infrastructure"


When all eyes are on the upcoming 2020-21 General Budget, according available macro-economic indicators, Indian economy has been experiencing an irreversible downward trend since the second quarter of 2018, from the claimed 7.6 percent GDP growth (financial year 2018-19) to 4.5 percent in September 2019 (financial year 2019-20). By mid-2019, unemployment growth rate has risen to 7.4 percent, the highest in five decades. And by December 2019, retail price inflation had reached 7.35 percent. Usually, in terms of conventional economic analysis, the continuance of such trends in more than four quarters is sufficient enough to characterise the phenomenon as stagflation defined as a peculiar situation of economic stagnation and huge unemployment coupled with high inflation. In fact, over the past six consecutive quarters since mid-2018, India has been in the grip of a full-fledged stagflation. In conventional economics, there is no remedy to resolve stagflation for obvious reasons.  That is, any move to address unemployment and lack of demand arising from economic stagnation will lead to a further rise in inflation, while efforts to tackle inflation will aggravate stagnation. 

Meanwhile, Modi regime and its ideologues are engaged in interpreting the grave situation as “cyclical” and not “structural” in character. According to this logic, India’s economic downturn is just an extension of world economic crisis.  Thus, economies are cyclic in nature with periodic peaks and troughs. The protagonists of this view this view argue that no economy can keep going in one direction and is subject to the principle of ups and downs or boom and recession. Hence the current cyclical downtrend or the poor state of the economy can be treated with the standard neoliberal medicine currently in vogue.  The policy thus is centred round a further boost toward unleashing the power of corporate capital with the state acting as its facilitator. The prescriptions therefore include a whole set of “supply-side oriented” investor-friendly measures directed at achieving “ease of doing business” such as reduction in corporate taxes, liberal and easy corporate financing, facilitating unfettered entry and exit of foreign corporate financiers, and so on.

This neoliberal-corporate orientation has been the hallmark of Modi government’s policies since 2014 which gathered further momentum under Modi.2.  For instance, the first budget of Modi.2 in July 2019 followed by successive ‘booster packages’ that overshadowed the budget itself have channelled millions of crore worth of national assets and public money in to the coffers of the most corrupt corporate class. Stagflation is the direct outcome of the unbridled speculation and money-spinning businesses indulged by this tiny financial elite who owns lion’s share of the national income. More than three-quarters of the national income generated in India today is appropriated by one percent of the upper strata who is not at all interested in investing in employment-oriented productive activities. Modi’s policies since 2014 have evolved along with a close integration of the regime with these richest crony capitalists. Its outcome is an unprecedented wealth concentration in the hands of a billionaire class, horrific levels of inequality and destitution of the broad masses of population, speculation-induced sky-rocketing prices of items of mass consumption, massive unemployment and hitherto unknown levels of corruption.

Of course, like all fascists, Modi also came to power effectively using populist slogans pertaining to employment generation and elimination of corruption thereby hoodwinking the people along with the unleashing of Hindutva polarisation. For instance, he promised the creation of 20 million additional jobs every year. He assured people of depositing Rs.15 lakh each in their accounts after bringing back black money hoarded in foreign tax havens. After coming to power for a second time, he proclaimed the goal of transforming India in to a $ 5 trillion economy within 5 years, i.e., almost doubling the present $ 2trillion economy. To achieve this, his policy managers envisaged an annual average GDP growth rate of 8 percent.

But all his claims are now exposed as mere post-truth statements.  No new employment opportunities have been created. On the other hand, unemployment today is the highest in five decades. GDP growth rate is plummeted to 4.5 percent (according to some US-based experts, it may even fall towards 3.5 percent) and is even below that of neighbouring Bangladesh, Nepal and even Pakistan, such that the goal of achieving the target of $5trillion by 2024 has become a mere illusion.  Under Modi regime, over $1trillion (more than Rs. 72 lakh crore) in black money being hoarded abroad by wealthy Indians (BJP leader Subramanian Swamy’s estimate), India has become the most corrupt country in Asia. Unemployment growth rate at 7.4 percent, as mentioned in the beginning, has become alarming. The wealth appropriated by 63 billionaires at Rs. 28.97 lakh crore is more than Modi’s 2019 budget estimates worth Rs. 24.42 lakh crore. Under Modi, based on Gini coefficient (a statistical tool to measure inequality) India has become the second most unequal economy in the world after Russia. According to Oxfam, inequality is fracturing India such that today 57 billionaires control 70 percent of the country’s wealth.

Exports have gone down and the external value of rupee under Modi has undergone an unprecedented steep fall. When the external value of rupee under UPA regime was approaching Rs. 60 = $1, Modi accused the central government as anti-national. Now following his 6-year rule since 2014, it has now plunged to  Rs.72 = $1, indicating the extent of neo-colonial drain from India—much larger than the “colonial drain” estimated at $71 trillion during two centuries of British rule over India. The much trumpeted FDI-depended “Make in India” initiative that envisaged to boost the ratio of manufacturing to GDP from 17 percent to 25 percent has become not only a non-starter, but that ratio itself has gone down below 13 percent. In fact, the country is going through an unparalleled deindustrialisation and agricultural retrogression. In the same vein, the Digital India Initiative that Modi proposed with much fanfare is in doldrums.

To be precise, this economic collapse of India as manifested in what is called stagflation cannot be explained as a mere extension of world economic recession or as a “cyclical” one. For, as neoliberal centres have put on record, when Modi came to power in 2014, India was the “best performing” economy of the world. It was from that relatively better off position that India was transformed as the worst performing economy today. It is directly connected with a series of onslaughts facilitating the reckless loot and plunder of the country and its people by the most corrupt corporate thugs and crony capitalists under the umbrella of the Hindutva fascist regime. The first of these anti-national offensives was demonetisation which has no economic logic either in neoclassical or in neoliberal theory or practice, an aspect clearly pinpointed by several world-famous mainstream economists and experts. It was a traitorous and brutal experiment designed and superimposed by Modi in unholy nexus with criminal-corporate global centres enabling the financial elite to centralise nation’s wealth in their hands by sucking out the life blood of the Indian people. Demonetisation will be recorded in history as a classic post-truth program since it was imposed in the name of eliminating black money and counterfeit notes, but led to the biggest accumulation of both in India. Its economic outcome by blocking the entire circulation system was a total paralysis and freezing of all productive activities on the one hand, and a further ballooning of the cyber-based speculative sphere led by corporate financiers.

The second death-blow has been the super-imposition of GST that transferred economic power to the corporate class through an alteration in country’s federal character. Together with Demonetisation, GST has led to a collapse of all productive spheres including agriculture, medium and small industries, informal and organised sectors where more than 95 percent of the Indian people find their sustenance, leading to utter collapse of the purchasing power of the broad masses. At a time when the superrich billionaires with whom the country’s wealth is concentrated are reluctant to invest in job-oriented productive investment, GST by putting the tax burden on the small scale sector and retailers led to further shrinkage of not only production but consumption too.  Paving the way for a breakdown in tax mobilisation and reduction in state finances, GST also resulted in further reduction in public expenditures social service spending again leading to economic downsizing and stagnation. Very revealingly, at the behest of neoliberal centres, when Modi regime was initiating steps towards GST in mid-2017, confronted with an economic breakdown, Malaysia was withdrawing from it.

In addition to Demonetisation and GST, looting of public sector banks under the euphemism of NPAs, appropriation of precious national assets of PSUs through disinvestment, budgetary and extra-budgetary fund transfers, booster packages, central and state grants for PPP projects, plunder of natural resources, speculation in money and stock markets, hoarding and black marketing, and other direct and indirect cash receipts, concentration of wealth in the hands of a few financial elite reached epic proportions. On the other hand, collapse of employment together with a whole set of austerity measures and enforced reduction in real wages, vast majority of the common people are subjected to unprecedented poverty, deprivation and destitution. Thus, closely integrated with the Hindu Rashtra project through CAA, NPR and NRC has been the superimposition on the people of the tyranny of the most reactionary corporate financiers allied with the Hindutva forces.

Modi.2’s second budget to be presented to parliament on February 1 is being drafted at this critical juncture. Meanwhile, the IMF after taking serious not of the grave economic situation of India had hinted at the orientation of the forthcoming budget including an advice for further opening up of the economy with a more liberal FDI regime. On January 9, Modi himself at NITI Aayog has taken the initiative for the forthcoming budget through a brainstorming discussion with around 30 top economists and policy experts. Very revealingly, the finance minister Nirmala Sitharaman was conspicuously absent in that discussion (according to observers, pre-budget discussion without finance minister having no precedent was shocking!)in which other leading ministers such as Amit Shah, Nitin Gadkari, Piyush Goyal, Narendra Singh Tomar were present. According to reports, the discussion was mainly centred on real estate development, PPP projects in social overheads and infrastructure projects along with a series of measures to boost foreign and domestic corporate investments through investor-friendly measures including a further reduction in corporate taxes. Of course, Modi’s interaction with top business tycoons is an ongoing process. Even at this time of stagflation, Modi is reluctant to interact with the representatives of peasants, workers, small traders and other sections who bear the burden of the worst-ever crisis. Meanwhile, a decision was also taken to have another round of fund appropriation worth Rs. 45000 crore from RBI.

 The stagflation in India which is rooted mainly in country-specific domestic factors and directly connected with the pro-corporate, fascist policies of the Modi regime is currently a topic of discussion even among neoliberal experts.  For instance, according to Arvind Subramanian, India’s former Chie Economic Adviser, Indian economy is currently moving towards the ICU. To quote him: “Clearly, this is not an ordinary slowdown. It is India’s Great Slowdown, where the economy seems headed for the intensive care unit, and”, and all indicators are “close to negative territory.”However, even such experts like Subramanian and Reguram Rajan who are opposed to the majoritarian Hindutva fascism now led by Modi, on account of their adherence to neo-liberalism, have no solution to the crisis confronting India. While vehemently criticising Modi, they fail to recognise that the material foundation of fascism including Hindutva fascism is neoliberal-corporatisation itself. Being proponents of neo-liberalism, their criticism is centred round the question of implementation only. It implies that the present crisis can be resolved through a replacement of the existing regime.  Though some among them speak on increasing productive capacity, employment generation and even real income of the people, they are reluctant to recognise that the logic of neoliberal corporatisation totally lacks such an orientation.

Since Modi’s advisers, though in varying degrees, also belong to this category, his interactions and brainstorming sessions with corporate chieftains and experts intended to formulate the blueprint for the forthcoming budget are bound to put still more heavy burdens on the backs of the common people. In the guise of boosting investment for overcoming stagnation, the General Budget will resort to several fiscal measures for pumping more funds in to the coffers of the parasitic billionaire class.  Under the cover of fighting economic contraction, still more pro-corporate, neoliberal measures along with further direct tax deductions can be expected for boosting the stock, financial and real estate and other money-spinning sectors. On the other hand, in the name of curtailing prices and keeping inflation under check, public spending on education, health and other social expenditures will be cut. Ingenious methods for salary-wage freeze including many austerity measures also cannot be ruled out. Other things remaining the same, the coming budget with still more far-right policies including a more stringent GST regime is going to deepen and widen the stagflation that is already set in. There little sense in expecting anything from the forthcoming budget of the far-right Hindutva fascist regime in the direction of alleviating the multi-dimensional deprivation of the broad masses of working and oppressed people in India. The working class, peasants, retail traders and all toiling and oppressed masses will be thrown in to a ‘do or die’ situation with no other option except resisting and defeating the corporate-saffron menace.

The theoretical incapacity of standard neoclassical-neoliberal economics in analysing current international economic problems with country-specificities and in formulating appropriate policy prescriptions is not at all a new issue. And, in spite of the presence of innumerable economic research institutions having close proximity with neoliberal regimes, none of them is capable to offer any policy alternative to the irreversible crisis confronting the global economy today. This ideological bankruptcy of neoliberalism is self-evident in the 2020 World Development Report (WDR: Trading for Development in the Age of Global Value Chains) released by World Bank, the premier international body in charge of designing the basic contours of development policy, especially for the so called ‘developing world’.

The core theme of this year’s WDR centres around what is called Global Value Chains (GVCs) defined as “the full range of activities that are required to bring a product from its conception, through its design, its sourced raw materials and intermediate inputs its marketing, its distribution and its support to the final consumer.” Identifying GVCs as the new mantra of development, the World Bank proposes it as the available and affordable path for Afro-Asian-Latin American countries “to boost growth, create better jobs, and reduce poverty provided that developing countries undertake deeper reforms and industrial countries pursue open, predictable polices.” And the advice that is doled out to backward countries for achieving this GVC-led growth path is in conformity with the standard neoliberal prescriptions in coordination with other neoliberal agencies like WTO, MIGA (Multilateral Investment Guarantee Agency of the World Bank group) and MNCs. As a whole, WDR unravels a labour-intensive trade-led growth path for developing countries through the setting up of SEZs to be achieved through a whole set of neoliberal policies such as investor-friendly reforms, liberal FDI, tax and labour regimes and other structural reforms.

In fact, much before the World Bank discovery of GVCs, the 2013 UNCTAD Report has also taken up the issue of GVC contribution to development, though in a less enthusiastic way. For UNCTAD which still bears a reformist camouflage, GVC forms only one part of a country’s overall development strategy on account of its several negative impacts such as harmful effects on environment and social condition, global relocation of production by “GVC governors”  (a euphemism for MNCs), intensified exploitation of workforce, especially of female workers and other risks.  On the other hand, the World Bank being ranged along with IMF and WTO, the other two neocolonial-neoliberal pillars, is very much enthusiastic about the upgrading prospects of GVCs for developing countries on the pattern of the East Asian countries.

However, the most conspicuous aspect in relation to the proposal of GVCs as the new medicine for the economic backwardness of dependent countries is the presentation of the phenomenon as a new-found one. To be precise, internationalisation of production and global assembly lines have been the most prominent trends in international economy for almost half-a-century. Through the invention of  a new nomenclature of ‘global value chains’, the World Bank and other neoliberal agencies are simply trying to posit it as a new conceptualisation which is nothing but ‘the old wine in a new bottle’.  For the very definition and all the various features that the World Bank (and UNCTAD) includes in its conceptualisation of GVCs have been there since the late 1960s and 1970s. And the new nomenclature of GVC is only to cover up the theoretical failure of neoliberal centres in identifying the issue at the appropriate time.  

As a matter of fact, all the features identified by WDR 2020 in the new formulation of GVCs are integrally connected with a fundamental transformation in the global capital accumulation process that yielded the requisite material foundations for envisaging neoliberalism following the advent of the structural crisis called stagflation of the 1970s. It is a pity that neoliberal experts are very late in identifying the emergence of a whole set of new technologies pertaining to production and processing, transportation, information and communication since the late 1960s that immensely facilitated a dislocation and restructuring of the erstwhile centralized and nation-centred basis of production. This started altering the very structural foundations of international economy almost five decades back. The development and refinement of new production and processing technologies enabled MNCs to have a multi-stage decomposition of production and transplant different stages of production to remote global destinations using unskilled labourers who could easily be trained to perform even complex operations. Today the World Bank through its new conceptualisation on GVC is just trying to give a new interpretation as if it is a new thing.

The export-led development trajectory implicit in the formulation of GVCs that WDR 2020 suggests for backward countries is the very same panacea recommended in the 1970s by several agencies like UNIDO (United Nations Industrial Development Organisation) through a revival of the neoclassical slogan of “trade as an engine of growth” (see, for instance, “Redeployment of Industries from Developed to Developing Countries”, unido.org/publications/1979). This was in the context of the collapse of the euphoria associated with international Keynesianism and loss of faith in “import-substitution industrialisation” strategy together with the discrediting of the slogans like ‘welfare state’, ‘state-led development’, ‘public sector’, ‘self-reliance’, etc. in the neocolonially dependent Afro-Asian-Latin American countries. Thus, taking advantage of the emergence of new production technologies and post-Fordist organisation of production, replacing the import-substitution strategy, a new paradigm of “export-oriented industrialisation” was put forward for backward countries.

UNIDO was in the forefront of this neoclassical strategy with the slogan of “trade as an engine of growth”. Poor countries with their inexorable and inexhaustible source of cheap labour were exhorted to fall in line with the ‘new international division of labour’ and ‘global assembly lines’ to move towards an ideal situation of an integrated international economy so that backward economies, with the help of MNCs, could increase production, remove unemployment, boost export earnings, and overcome balance of crisis for ever. The UNIDO even went to the extent of characterising export-oriented industrialisation as a step towards interdependence between the rich and the poor countries, and a hopeful sign that MNCs and developing countries can work together for mutual benefits.  Neocolonially dependent countries were asked to skip over the period of protectionist policies of import substitution and to throw open their economies for free trade and uninterrupted flows of both FDI and portfolio capital. As Keynesian illusions came to an end, neoliberal economists pleaded for unhindered entry of MNCs in the EPZs, FTZs, SEZs and similar export enclaves created in dependent countries in view of the possibilities emerging from global relocation of production. Along with imperialist centres, diehard anti-communists and neoclassical economists like Hla Mynt of the London School of Economics came forward advocating a liberal and flexible labour, tax and environmental regime in poor countries for the implementation of this imperialist-dependent new export-led strategy.

The outcome of this super-imposed, cheap labour based, export-oriented strategy was a gruesome situation in the 1980s called “lost decade” manifested through a deplorable impact on the social and human development indicators of Afro-Asian Latin American countries as measured by UN agencies themselves. The ruling regimes of backward countries started building up the economic infrastructures and social overheads for transforming specific regions or even the entire country as cheap “export platforms”.  Highways and industrial roads connecting “export zones”, luxurious hotels, golf courses, amusement parks, townships, etc. sprang up forcibly displacing indigenous and aboriginal peoples from their habitat.  MNCs, their junior local partners, money spinning speculators, etc. who are in search of making a fast buck flocked to these export zones for the uncontrolled exploitation especially of women and children.  Large scale evictions and displacement of people in the name of export oriented industrialization had become a regular feature in all neocolonial countries since the 1980s. The FDI that came in to the processing industries in the export enclaves of  ‘developing’ countries did not create any linkage effect in the economy; rather it resulted in an increase in social inequalities and widespread poverty in poor countries.

Ironically, at this critical juncture of the second decade of the 21st century when world economy is in recession, having no worthwhile alternative to put forward, the World Bank in its WDR 2020 is simply reviving this beaten track of export-driven growth in the new garb of “GVCs coordinated across geographies”, in the form of a new thesis. The international fragmentation of production or what is called relocation of production to neocolonially dependent countries aimed at the super-exploitation of the vast majority of low-paid informal/unorganised workforce there that the World Bank now proposes is an already failed project. Outsourcing, division, categorization, and fragmentation of workforce,  availability of wide  variety of consumer products, market diversification, autonomous profit centres and  network systems, etc.—a process that came to be characterized as internationalization of production—all that World Bank explains with new jargons have been there for decades. The much trumpeted “East Asian Miracle” associated with that of “Asian Tigers” that it highlights in WDR has ended up as a tragedy in the past decade itself. Western MNCs and corporate speculators were the gainers of that model.

In this context, the “GVC-driven success of China” that is “delivered by combining competitive costs of production with high technology” (quotes from WDR 2020) that World Bank experts suggest as a model to be emulated by other countries needs a bit clarification.  Unlike countries like India that depends on imperialist powers for capital, technology, expertise and policy prescription, after embracing capitalist path since the late 1970s, China transformed itself in to a bureaucratic state monopoly capitalism with Chinese characteristics. As an independent state-capitalist power standing on its own legs eventually transforming itself in to an imperialist power, China could effectively appropriate the gains from the inflow of massive FDI in to the cheap labour-based SEZs that generated around 60 percent of the Chinese GDP by the end of the 1990s. Effectively competing with US imperialism and other Western powers, Chinese monopolies were exporting capital to more than 100 countries (around 130 as of now) by the turn of the 21st century. No doubt, the working class, the peasants and the broad masses pay the price for China’s “success story” which World Bank highlights. All the remnants of erstwhile socialist achievements including the “iron rice bowl” being dismantled, China is subjected to all evils of uneven development associated with neoliberalism.  Tens of millions displaced from self-reliant and self-sufficient communes swelling the ranks of the “reserve army” of unemployed provided the badly needed cheapest labour for super-exploitation by both Chinese and foreign capital in flourishing EPZs. Suffice it to say that similar to other neoliberal societies, large sections of Chinese people are also subjected to extreme forms of misery, destitution, corruption, sex trade, cultural degradation and so on.  Hence the World Bank appeal towards poor countries to uphold China as an example in making use of GVCs “to boost growth, create better jobs, and reduce poverty” and “to catch up with richer countries” is only a pipedream and quite irrelevant to the context.

On the other hand, being the core neo-colonial institution (World Bank-IMF-WTO trio together) still controlled by US, the supreme global arbiter, World Bank is duty-bound to act as a facilitator of capital accumulation at a time when world economy is in an irreversible crisis. Through the misnomer of GVCs, the World Bank through its regional subsidiaries like the Asian Development Bank, African Development Bank, Inter-American Development Bank, etc. is working overtime to facilitate the large-scale transplantation of “global assembly lines” of production and trade controlled by MNCs to dependent cheap labour economies. Under the cover of expert opinions and through policy guidelines, pliable regimes are manipulated to super-impose pro-corporate laws pertaining to ease of doing business, flexible labour, environmental and tax regulations and similar other investor-friendly measures required for eliminating “local obstacles” for the refashioned operations and globalised capital streams of MNCs under the garb of GVCs.  But instead of any improvement in the living conditions, the masses are increasingly subjected to extreme forms of deprivation, plunder inequality and poverty everywhere. In brief, the academic prognosis on GVCs now put forward By World Bank, rather than contributing anything in the direction of uplifting the broad masses of people, will be another tool in the hands of neoliberal experts and policy makers obstructing any efforts towards a pro-people development that is sustainable in the long run.  

When Modi.2 was ascending to power, we wrote in the beginning of June, 2019: “Then the outcome is an extra-ordinary galloping of financial speculation led by the most corrupt corporate class under whom the so called development itself is transformed in to a by-product of money-spinning businesses throughout. Modi’s second coming implies a further opening up of the floodgates of ultra-rightist, neoliberal corporatisation subjecting the working classes and all oppressed to the domination of the most degenerated financial class in every sphere.  Its outcome shall be unprecedented wealth concentration in the hands of the most corrupt tiny financial elite and intensified pauperisation and loss of purchasing power for the vast majority.” (“India’s Impending Crisis”, Red Star, June 2019). Now within three months of Modi.2, India is in that horrific situation. Today, even the saffron-corporate media which till now have been indulging in propaganda blitzkrieg on Indian economy’s concocted fastest growth under Modi are now forced to recognise it as in deep recession. As such, contrary to the hollow claims of 8 percent GDP growth claimed by official agencies at the time of Modi.2’s maiden budget in the beginning of July, the growth rate has now plummeted to just half of what they claimed a few months back.

As is widely conceived now, India is confronting the biggest economic plunge since 1947, even as the saffron leaders continue to boast of making the country a $ 5 trillion economy in 2024. Agriculture and industry are shrinking and unemployment is the biggest in five decades. Exports show the biggest decline in seven decades while external value of the rupee at Rs.72=$1 is the lowest-ever. Consumer market including the much trumpeted fast moving consumer goods (FMCG) sector is in doldrums. Transactions pertaining to real estate, housing, automobiles, and textiles are at their lowest level. But the most critical aspect of the economic downturn as reflected in the inability of the common people even to purchase a five-rupee biscuit packet is just casually mentioned in the mainstream discussion. Under the UPA regime, Arjun Sengupta, the Planning Commission expert had estimated that 83 percent of the Indian people earn only Rs. 20 or less a day. However in view of the prevailing historic slump of Indian economy, the percentage of pauperised population devoid of even Rs.20 per day will definitely have gone up. In fact, the plight of the most deprived including the peasants, the tillers of the soil, and the unorganised or informal working class who constitute the largest chunk of the toiling masses in India are the least discussed in corporate media.

However, the entire mainstream analysis of the economic collapse is from a neoliberal”supply-side” orientation implying that it views the disease affecting the economy from the perspective of corporate investors and the plausible threat to their wealth accumulation. On the other hand, Modi’s far-right analysts are reluctant to approach the downturn starting from an evaluation of the abysmal fall in consumption or consumer demand, which depicts more than 50 percent decline in the first quarter of the financial year 20019-20 compared to that in 2018-19 according to World Bank statistics. Obviously this is due to the unprecedented downfall of people’s real earnings and purchasing powerarising from unparalleled job loss everywhere. Therefore, common sense demands an urgent intervention on the part of govt. to overcome the deep recession in India through picking up mass consumption demand byboosting employment-oriented productive spheres such as agriculture, industry, manufacturing, etc.

On the other hand, the sole purpose of Modi regime’s maiden budget presented on July 5, and the four successive ‘booster’ or ‘stimulus’ packages (or so called mini-budgets, quite unprecedented in the economic history of nations) announced since August 23, has been to channel more and more national wealth and people’s money directly in to the coffers of the most corrupt corporate plunderers who themselves are responsible for the present crisis. Meanwhile, along with the Modi govt. that identifies itself as a ‘facilitator’ of corporatisation, both corporate media and neoliberal ideologues also are cunningly engaged in camouflaging the fact that the present stagnation is corporatisation-induced. It is well-recognised under neoliberalism that the so called investors who have got unfettered freedom and access to all corrupt means in the economy are interested only in speculative and money-spinning activities along with direct appropriation national wealth including natural resources that yield fabulous profits within the shortest time, and that both employment and share of wages in national income are slowing down at an alarming rate.

The soaring corporate profits and wealth accumulation are systematically backed by what are euphemistically characterised ‘ease of doing business’, ‘investor-friendly measures’ etc. encompassing biggest-ever corporate tax exemptions and direct wealth transfers to the super-rich. In India, for instance, this reactionary process under Modi.1 and Modi.2, have led to a situation where more than three-fourths of the national wealth generated is now appropriated by one percent of the top billionaires.  This corporatisation process is also facilitated by continued by a series of fiscal measures pertaining to expenditure-reduction and austerity steps, casualization or informalisation of the workforce and deliberate reduction in real wages and an outright plunder of nature. While these steps result in biggest concentration of wealth in a few billionaires and multi-dimensional poverty for the broad masses they have transformed India as one of the most corrupt countries in the world today. While these trends constitute the essence of the crisis today, the corporate-saffron fascist regime, the co-opted media, and neoliberal intellectuals revealingly keep silence on the concrete Indian situation as experienced by common people.

As is obvious, the successive mini-budgets or booster packages that follow the July 5 General Budget aimed at directchannelling of public money appropriated from the peoplein to the coffers of the corrupt-parasitic billionaires and super-rich classes, cannot in any way resolve the unprecedented economic slowdown.  In accordance with the prevailing neoliberal logic, itunleashes the ‘animal spirits’ (a phrase frequently in use among neoliberal spokespersons today) of the anti-people and reactionary financial class further enabling them to appropriate ever-greater share of country’s shrinking output as manifested in the skyrocketing stock and financial indices thereby leading to hitherto unknown levels of poverty and destitution of the vast majority of working and oppressed people. In other words, the outcomeof all the fiscal and monetary measures implemented in under the guise of alleviating the crisis is an aggressive transfer of national resources to corporate looters imposing heavier burden on the backs of toiling people.

Therefore, every intervention on the part of Modi regime to resolve the crisis is nothing but an intensification of the corporatisation-induced recession with wider and deeper manifestations. In other words, the economic collapse is used as guise for strengthening the neoliberal regime in more vicious forms. No doubt, neoliberal credit rating agencies like Moody’s and neo-colonial institutions led by Fund-Bank combine are also instigating the Modi regime to resort to a further deepening of the far-right economic policies in this regard.

For instance, the latest ‘booster dosage’, the fourth in the series,comprising fabulous corporate tax-exemptions announced on the eve of Modi’s Houston program where he accomplished one of the biggest sell-outs of India to US imperialism, led to a sudden ballooning of the stock market that skyrocketed stock indices by more than 2000 points adding the largest single-day speculative gain worth more than Rs. 6 lakh crore on September 21, 2019. Revealingly, this has nothing to do with increasing productive capacity, employment generation and purchasing power of the common people. Rather, these measures trumpeted as pro-investor measures act as a drag on the job-oriented productive economy.

As such, the crux of the problem today is to politically understand that with every step towards boosting corporate accumulation, not only the economy is collapsing, but the scope of manoeuvrability within neoliberalism is increasingly exhausting. Thus it is clear that any attempt at resolving the crisis is to be sought outside the logic of corporatisation, or rather a reversal of Modigovt’s blind adherence to neoliberalism solely oriented to the ultra-wealthy sections. That implies no short-cut but calls for a political resolution with a program of reversing the far-right policies leading to the oppression of corporate-financial class over the people. So long as that political alternative is delayed, every worsening of the crisis that is inevitable will result in the ruling regime continuing to put far more heavy burdens on the backs of the people in manifold ways on the one hand, and utilising the economic collapse itself as the foundation for corporate-saffron fascism on the other. Along with its divisive, majoritarian Hindutva offensive, fascism in India too, as elsewhere, is the super-imposition of the tyranny of the most reactionary, utterly parasitic super-rich corporate classon the broad masses of toiling people. It is definitely a ‘do or die’ situation before Indian working class and oppressed people and there is no other option except to resist and defeatthis terrorist dictatorship of saffron-corporate capital.

“Fourth Booster” is also Incapable to Revive the Economy : Scope of Manoeuvrability is Fast Depleting

Since the 3 booster packages announced by Modi regime since August 23 aimed at unleashing the “animal spirits” of the corporate looters have done nothing to revive the sinking economy, today, Nirmala Sitharaman, the finance minister has come out with a fourth booster shot to shore up investor sentiments leading to a sky-rocketing of the Sensex by 1650 points increasing the wealth of corporate speculators by around Rs.2. 5Lakh crore, the highest single-day gain in Indian stock market, while these lines are written. Included in this booster shot are a further reduction of the corporate tax rate from 25 percent to 22 percent for existing companies and to 15 percent for new companies, reduction of minimum alternate tax from 18.5 percent to 15 percent, exemption of listed companies from buyback tax, surcharge exemption for speculative (capital) gains made by foreign speculators (FII), etc., that will result in annual revenue loss of Rs.1.45 lakh crore to govt. in addition to the Rs.8.99 lakh crore corporate-tax exemptions announced in the July 5 Budget and a series of direct wealth transfer measures announced in the stimulus packages announced since August 23.

However, according to the logic of corporate wealth accumulation prevailing today, this 4th booster package that is announced as part of mounting crony capitalism—the unholy nexus between the most corrupt corporate capital and the neoliberal state— is not in any way going to reverse the economic downturn. Today India is in a vicious corporatisation-stagnation trap resulting in a total breakdown of the economy. The exponential growth of the parasitic-corrupt corporate class at the expense of employment-oriented genuinely productive activities threatening the very sustenance of the vast majority of toiling people has been the essence of the crisis today. Therefore, boosting up the very same anti-people corporate-financial class through repeated fiscal and liquidity manipulations will not contribute anything in the direction of alleviating the systemic crisis; rather it is oriented towards an aggravation of the economic collapse further. It is also a clear symptom that the space for manoeuvre is fast depleting under neoliberalism.

Further, the injection of lakhs of crores of people’s money in to the coffers of the corporate plunderers who themselves are responsible for the present historic crisis, without doing anything in the direction of reviving the real incomes and purchasing power of the vast majority of people who are subjected to hitherto unknown levels of deprivation and destitution is an outright fascist act too. It is the super-imposition of the tyranny of the most reactionary, utterly parasitic super-rich corporate class integrated with saffron forces on the working class and the oppressed. It is high time.

Where Modi-2 Government is Leading the Economy to ?

After officially acknowledging India’s historic economic downturn in 70 years, on August 23, 2019, finance minister Nirmala Sitharaman has announced a series of initiatives including further abolition of corporate taxes and many wealth transfer schemes to the superrich completely ignoring the unprecedented deprivation and destitution borne by the vast majority of common people. Till now, the govt. spokespersons have been working overtime to depict a rosy picture of the economy even manipulating data with official agencies. However, this ‘window dressing’ got exposed itself when  global credit rating agencies like Moody’s Investors Service and even the Bretton Woods twin (IMF-World Bank) themselves have come forward strongly confirming a well-defined recession in India. It is in this context that, following Niti Aayog vice-chairman Rajiv Kumar’s comment on the threatening financial system and particularly in the midst of Modi’s world tour, finance minister Nirmala Sitharaman has reiterated her govt’s unwavering commitments to corporate capital as announced in the maiden budget along with several fresh corporate-investor friendly measures. 

The package of announcements include a series of tax exemptions and tax rolling backs including withdrawal of capital gains tax and surcharges on corporate speculators— both foreign (FPIs) and domestic— in stock markets, infusion of an additional  Rs. 70000 crore into banks enabling them to lend another Rs. 5 lakh crore to corporate sector, dilution of violations of Corporate Social responsibility as a mere civil offence, pursuance of a soft approach to tax evaders, empowering bank officials to pursue a soft approach to corporate defaulters and so on, all in essence aim at further encouragement  to ‘ease of doing business’ and boosting corporate animal spirits.  

While such a mega booster is imparted to the corporate billionaires and foreign speculative investors for sky-rocketing the stock indices, there is not even a mention on the ground reality of the economy or on the extent of deprivation to which vast majority of the toiling people are subjected. In fact, the whole economy has been shrinking on account of withdrawal of productive investment by both public and private sectors, and as a manifestation, post-GST tax collection itself has gone down by 10 percent. Indian rupee’s biggest ever depreciation is also integral part of the all round economic collapse. And even in the productive sphere that is sustaining, on account of the informalisation and casualization of workforce unleashed by corporate capital in its mad pursuit of super exploitation, the real earnings and purchasing power of the workers are shrinking at an alarming rate, even as unemployment rate is the highest in five decades.  At the same time, under the Modi regime, with more than 80 percent of the national wealth generated being gobbled up by just one percent of the most corrupt corporate class, India has become one of the most unequal countries in the world. 

Meanwhile, under such pro-corporate measures as Demonetisation and GST that while sucking out the life blood of the vast majority depending on cash-based informal and unorganised sectors on the one hand, and fattened the superrich on the other, corruption has grown to such an extent making India the most corrupt country in Asia surpassing Thailand and Pakistan.  While there is no dearth of anti-corruption rhetoric from rooftops, the ultra-right neoliberal policies of the corporate saffron regime has done nothing to unearth the accumulation of vast sums of black money by the ultra-wealthy sections in offshore and domestic tax havens. And a major factor behind the unprecedented liquidity crunch that the economy confronts today is the diversion of funds mobilised from various sources to intricate, tax-evading underhand deals.

Along with this, intensified downsizing and rollback of the state sectors coupled with collapse of industry and agriculture and drastic reduction in social spending have led to absolute reduction in the consuming/purchasing power of the people leading to lack of ‘effective demand’.  Ironically, even while the economy in general is experiencing a downturn and common people are subject to more deprivation, corporate billionaires are successful in shoring up their super-profits.  For obvious reasons, it is well-nigh impossible for Sitharaman even to mention these underlying factors that led to the present economic tsunami in India with its unfolding repercussions in the days ahead. 

The slew of neoliberal-instigated tax-liberalisation and wealth transfer measures intended to further replenish the corporate looters now pursued by the Modi regime that resemble a ‘mini-budget’ are quite reminiscent of the “quantitative easing” and “rescue packages” pursued by the imperialist powers ranging from the US and EU to China following the 2008 global economic meltdown. According to estimates, for instance, immediately after the financial crash, around 25 percent of the GDP of US was channelled in to the coffers of corporate-financiers who themselves were responsible for the crisis. But the crisis is still continuing. The outcome of the booster dose now imparted by Modi.2 is also going to be the same.  

As the global economic downturn following the 2008 financial breakdown is a continuing process, India’s sudden economic collapse under Modi regime, though connected with many external factors, is different in many respects. For, as highlighted by several international and Indian experts, the Indian economy had been ‘relatively immune’ from the global meltdown of 2008 and as can be guessed from several studies such as the recent one by the Economic Research Department of SBI, the Indian economic scenario was relatively better on the eve of Modi’s ascendance to power in 2014.

However, as reported in the media, now apart from manipulation of data, a despicable move also is there to erase such statistics which are unpleasant to the regime from govt websites altogether, even as under Modi.2 alone Indian stock markets have experienced a whopping loss worth of more than Rs. 15 lakh crore within a span of just three months. This bursting of the bubble itself is a symptom of an extreme crisis where even the corporate cronies integrated with the saffron-fascist regime are losing faith in the economy. That is, the extent of the historic collapse of the Indian economy is incomparable with the contemporary situation elsewhere including that in the leading imperialist powers US and China which are engaged in an unprecedented protectionist tariff/trade war. 

Therefore, the ongoing economic collapse is inseparably linked up with the far right shift in economic policies under Modi regime. The root cause of the crisis today is the pan-Indian extension of the Gujarat model of aggressive corporatisation that took away even namesake barriers to corporate plunder. Indian economy today is engulfed in a vicious cycle of corporatisation-stagnation trap. No amount of ‘window dressing’ as that now resorted by the regime can drag the economy out of this crisis which is bound to assume further dimensions.  What requires is a fundamental and immediate reversal of the explosive growth of the most corrupt and parasitic corporate class sucking out wealth from the real economy through manifold ways while remaining at the sphere of speculation. 

And as the crisis intensifies, along with putting heavier and heavier burdens on the shoulders of the people,  all avenues at the disposal of corporate-saffron fascism are  deployed not only against workers and all oppressed including dalits, adivasis, women and minorities, but also on political opponents and dissenters.  Obviously, there is no shortcut, and the only option is a political alternative capable of resisting and defeating this horrific situation. n

Fascism as a topic is conceptualized and debated today with respect to different ideological persuasions ranging from liberal bourgeois and reformist to Marxist positions. A striking characteristic ofthe fascist parties, movements and regimes today is their adaptation to contemporary conditions and unlike that of the inter-war European fascism, many of them are coexistingin varying degrees with outward manifestations of bourgeois parliamentary democracy, though in essence all of them stand for an outright negation of it. A de-facto fascist dictatorship can exist even with the façade of elections if it is possible to hold entire mechanisms of state power under its control so that no other party or coalition of parties except the fascist party comes to power. Common manifestations of fascism (also called ‘neo-fascism’ today to differentiate it from‘classical fascism’ that emerged in Europe of the inter-war period) such as terrorism, ethnic and racial cleansing, extermination and oppression of minorities, immigrants, refugees, women and other oppressed, climate catastrophe, super-exploitation and oppression of workers, elimination of  hard-earned democratic rights, militarisation and above all unleashing the power of corporate capital on all aspects of socio-economic life are visible at a global level ranging from the Americas and Europe to Asia. However, irrespective of the manifestations of fascism, Marxism invariably situates it in the whole trajectory of transformation of imperialism and finance capital. At the same time, from a Marxist perspective, no social phenomenon can be a text-book copy from an erstwhile period, nor can bean alysed from a static perspective.  Therefore, fascist regimes’ organic link with the logic of capital accumulation today may assume different characteristics according to varying historical, national, political, economic and cultural context.

Origin and Development of Fascism

From the very beginning of the outbreak of fascism in Europe, when liberal-bourgeois and reformist circles interpreted the phenomenon as ‘authoritarian capitalism’,it was Marxism that based on a comprehensive analysis of monopoly capitalism approached fascism as rooted in the very foundations of finance capital with its economic, political, and cultural manifestations.  Accordingly, fascism has been the outcome of the extreme intensification of the internal contradictions of finance capital or imperialism. Fascism outbreaks when these contradictions sharpen and lead to a severe internal crisis which cannot be resolved through normal methods of surplus value extraction from both internal and external sources. For instance, unlike the other European powers who had their colonial empires and the US which could enforce its imperialist diktats over the entire Americas and the Pacific even “withoutcolonies”, both Germany and Italy had restrictions to pursue an imperialist policy abroad. On the other hand, these two countries though rivals in World War I, and having lost their colonies and hence weakened during the war, went through unprecedented domestic economic crises resulting in militant working class struggles leading to social disruption, especially in the context of the ideological-political challenges raised against the capitalist-imperialist system by Socialism in Soviet Union.  However, in the absence of a communist leadership in these countries, as that led by Lenin in Russia capable of overcoming the crisis through a revolution, the situation was favourable for an interpenetration between monopoly finance capital and bourgeois political leadership giving rise to fascism. 

Thus the social anarchy arising from all round economic crises and political turmoil provides a fertile breeding ground for fascism. Such a situation is an opportune moment for fascists to have their firm foothold by attracting the depoliticized petty-bourgeois sections through rhetorical and demagogic proposals, though they are mutually contradictory and ill-digested, and blaming the racial, religious, regional and national minorities and other marginalized for all the misfortunes of the society.  Once fascism firmly establishes, as happened in Italy and Germany, along with the petty bourgeoisie, other sections of the population such as unorganized workers, unemployed youth, criminal and lumpen elements are also attracted to fascists. Gradually fascism makes further headway through elections by appeals to the disgruntled larger sections of the dissatisfied people. Both Mussolini and Hitler in their programs even included better wages and social security for workers, protection to petty traders, increased state-sector investment, more taxes on the rich and similar other demands pampering to the sentiments of common people. Together with this, blatantly false and malicious propaganda were systematically used to build up hatred among the common people against targeted sections of the society. For instance, in the fascist definition of ‘New Germany’, Jews, communists and trade unions were identified as enemies of the nation. After assuming power, while constitutional and parliamentary institutions and democratic values were demolished from above, armed fascist goons and storm troopers (black shirts, brown shirts, etc.) integrated with state’s repressive apparatus and effectively propped up and funded by monopolies are let loose on the people from below.

From the very beginning Marxists tried to have an in-depth understanding on the fascist transformation of the bourgeois state. In fact, Lenin had mentioned on Mussolini fascism though he had no direct knowledge of the working of the fascist party at that time. And, he had interpreted the Russian ‘Black Hundreds’ as a proto-type of fascism which in the hands of police chiefs under Tsardom was used as a para-military weapon against the re­volutionary movement.However, it was only after the coming to power of Mussolini and Hitlerthat Comintern (Communist International)came to have a clear-cut understanding of fascism. Thus, it was based on an objective evaluation of the transformation of the bourgeois state into a dictatorial, terrorist and annexationist regime during the twenties and thirties that the Report drafted by Dimitrov and adopted by the 7th Congress of Comintern (1935) and endorsed by its 13th Extended Executive Meeting defined fascism thus:  “Fascism is an open terrorist dictatorship of the most reactionary, the most chauvinistic, the most imperialist elements of the finance capital… Fascism is the government of finance capital itself. It is an organized massacre of the working class and the revolutionary slice of peasantry and intelligentsia. Fascism in its foreign policy is the most brutal kind of chauvinism, which cultivates zoological hatred against otherpeoples.” Obviously, this definition of fascism is the most comprehensive one that unfolds the close integration of both the economic foundation and political superstructure of fascism with the domestic and overseas interests of finance capital.  In those countries where the fascists took over power, the communists and trade unions were physically eliminated while bourgeois opposition was in total disarray. And, as elucidated in the above definition which provided a concrete understanding of fascism at that historical context when domestic resistance against fascism became virtually impossible, it was Comintern that under its initiative forged an anti-fascist front including a broad alliance with other bourgeois regimes to resist and defeat the fascist challenge.

Postwar Situation

The defeat of fascist powers Germany and Italy in World War II followed by the surging national liberation movements and advancement of socialism increased the prestige of communist movement and inspired world people in general. These were threatening factors for the perpetuation of the colonial system of imperialism. This prompted world imperialism led by USA, the supreme arbiter in the postwar order to bring about necessary changes regarding the form of finance capital’s continued expansion at a global level. Thus to hoodwink world people, the camouflage of decolonisation together with welfare state based on Keynesian state intervention  was initiated even while laying down the foundations for a neocolonisation process for more intensified penetration of finance capital into erstwhile colonies. However, asgenerally acknowledged, the International Communist Movement(ICM) on account of ideological-political factors, failed to properly grasp the content and gravity of this epoch-making transition from colonialism to neocolonialism. The Khrushchevite revisionism that emerged in the mid-fifties even interpreted neocolonialism as a weakening of both imperialism and hegemony of finance capital. This was at a time when the US ascendancy as the postwar imperialist leader had been filled with loot, plunder, horror, genocide and even ‘holocausts’on defenceless people the world over.

Neocolonialism does not at all imply that it is less militaristic than old colonialism. As an inalienable component of Cold War initiated against Soviet Union and socialist bloc, the US also went on installing ‘fascist regimes’backed by military coups in many countries from Latin America, its backyard to Asia. As part of the Cold War offensive, several anti-communist, fascistic, terrorist and counterrevolutionary organisations were also planted within seemingly independent bourgeois regimes in many parts of the globe. Such terrorist outfits and right-wing forces often acted as effective tools in the hands of US imperialism to direct against the emerging national liberation and revolutionary movements in neocolonially dependent countries. In a number of countries from Latin America to Asia including Brazil, Argentina, Chile, Uruguay, Iran, Greece, Turkey, Iran, Pakistan, Indonesia, Philippines and so on,  US succeeded in installing fascistic regimes through mi­litary coups. McCarthyism characterised by heightened anti-communism and political repression in the US that flourished in the 1940s and 1950s provided the required ideological basis for all these fascistic-counterrevolutionary  US overseas moves often keeping US-trained fascist cadres at “civilian deep cover” in neocolonies and dependent countries ensuring the neocolonial rules of the game of as per the diktats of finance capital.

By the turn of the 1970s, the post-warimperialist ‘boom’ came to a close and on account of the irresolvable contradictions inherent in capitalist-imperialist system, persistent stagflation emerged as a relatively new, more prolonged and more complex phenomenon compared to the imperialist crisis of the 1920s and 1930s that gave rise to fascism. However, unlike the situation then, by the seventies the ideological-political setbacks of the ICM became so glaring that yielded the political condition for imperialism to abandon ‘welfare state’ altogether and resort to a change in the accumulation process through neoliberalism. In essence, it implies a reversal of the downturn in profit rate from stagnating productive sphere by developing new avenues of plunder from the ballooning financial sphere utilizing latest advancement in information and communication technologies. Obviously, the parasitism, decay and degeneration associated with this neoliberal accumulation has been complex, multi-dimensional and several-fold more pronounced than that exposed by Lenin a century back and the political reaction emanating from it shall therefore is bound to be horrific. On the eve of the altogether collapse of Soviet blocand emergence of post-Cold War neoliberal situation, US imperialism so cunningly and assiduously brought up the so called “Islamic terror” as its new enemy and a critical counterweight in its militarisation strategyleading to a more favourable condition for a bouncing back of fascism with intensified vigour. However, instead of openmilitary coups, required groundwork has already been underway byneoliberal centres and deep-seated reactionary forces that made it possible for fascist parties with their far-right socio-economic and political agenda to ascend to power through ballots even maintaining formal constitutional edifice or apparent features of bourgeois parliamentary democracy. As such, today’s fascism or neo-fascism cannot or need not be mere text copies or stereotyped versions of erstwhile classical fascism of the 1930s.

Fascism under Neoliberalism

From the Marxist-Leninist perspective, the neoliberal wave of fascism or contemporary fascism can be analysed only with respect to what is called globalisation or internationalisation of capital, i.e., limitless and uncontrollable cross-border movement of finance capital. On the one hand, by restructuring the erstwhile centralised and nation-centred basis of production and by super-imposing a new international division labour, internationalisation of capital has enabled imperialism tobring about an alteration in the process of surplus value extractionand unleash a world-wide super-exploitation of working class thereby temporarily overcoming the crisis associated with capital accumulation. On the other hand, while capital has increasingly become global and transnational, by utilising the heterogeneity among proletariat of different countries and through the effective use of postmodern identity politics, international finance capital also succeeded in creating division among anti-globalisation forces by disorganising and fragmenting resistance to capital. Together with this, being freed from all erstwhile controls, finance capital moved into the sphere of speculation at a maddening pace and for the first time in the history of capitalism the global speculative bubble started thriving on the stagnating productive economy. Consequently, the decadent and reactionary essence of finance capital pinpointed by Lenin almost century ago has become terribly destructive under neoliberalism. To be precise, unlike the period of ‘classical fascism’ which was specific to capitalist-imperialist countries, fascism under neoliberalism has become transnational on account of internationalisation of capital.

The ideological-political weakness of the International Left and on the part of organisations and movements leading the working class and the oppressed prevented them from taking up the required organisational tasks.  For instance, when imperialismstarted unleashing the tyranny of finance capital on workers and oppressed beginning with Thatcherism and Reaganomics by resorting to a dismantling of the welfare state and replaced public sector and social democratic ideas of distribution with privatisation/corporatisation together with propping upof voluntary and NGO spending as an alternative to public spending,the Left failed to build up effective resistance against them due to lack of a coherent and clear grasping of neoliberalism. The emergence of postmodernism and post-Marxism as neoliberal ideologies espoused by ultra-reactionary imperialist think-tanks since the eighties and manifested in such prognoses as ‘identity politics’, ‘multiculturalism’ (that emphasises difference rather than commonality), etc. that negated both the importance of working class resistance against capital and united political struggles by the oppressed has led to an effective depoliticizing mission preparing the groundwork for the emergence of several neo-fascist trends. In the guise of fighting the ‘evils of capitalism’, postmodernism went on glorifying and romanticizing the orient, the past and all obscurantist and pre-modern identities and ‘subaltern cultures’. This brought forwardvarious religious fundamentalist, revivalist, chauvinistic, xenophobic, and autarkic reactionary ideologiesto the centre-stage of history to divert world people’s attention away from the global operations of corporate finance capital. Quite revealingly, the Left failed to put forward what is called a “counter narrative” or an alternative to this neoliberal offensive from a progressive-democratic perspective.

This all round depoliticising provided a fertile ground for the rapid emergence of many neo-fascist forces all over the world. Neo-fascists everywhere are quick to take advantage of the mass psychology of social and economic insecurity due to the loss of livelihood, employment, habitat and environment arising from corporate plunder as well as people’s loss of faith in mainstream traditional parties includingsocial democrats who have no alternative to neoliberal policies. Everywhere, fascists use more or less the same campaigns with populist, romantic, idealist and moral nuances often filled with hatred towards the ‘other’ based on hypotheses such as ‘clash of civilisations’ though with variations according to concrete local, national, historical and cultural contexts. Often, according to the specificities of each country, fascists could be seen conspicuously pursuingan exclusivist line allying with the ‘homogeneous’ part (often representing the majoritarian culture) of the population effectively pitting against the ‘heterogeneous’ sections generally composed of religious, ethnic/racial and linguistic minorities, migrants, refugees, dalits, tribals and other marginalized and oppressed sections. And a striking feature of all the far-right neo-fascist parties and forces is their apparently anti-establishmentarian and anti-globalisation (often right-wing populist) stance often sprinkled with seeminglyanti-ruling classrhetoric directed against the privileges of the superrich and the elite.Trends like ‘new history writing’ being sponsored by European neo-fascists today is also of particular relevance here. An example is the McCarthy-styleargumentation thatthe anti-fascist alliance of Stalin, Churchill and Roosevelt was the wrong one; rather what required was Stalin’s defeat led by the Hitler-Chamberlain-Hoover coalition. In the latter case, Europe would not have to bear the burden of the ‘welfare state’ that led to the stagflation of the 1970s, it is argued. From this perspective, the neo-fascists in European parliament recently have even moved a Resolution equating communism with “fascism” with the aim of whitewashing the latter.  In India, for instance, a ‘new history-writing’ is in the offing camouflaging all the misdeeds and ‘anti-national’ history associated with RSS. No doubt, whatever be their populist pretensions, once in power, the neo-fascists show no qualm for betraying those masses who enabled them to rise to power thereby wholeheartedly serving the interests of international finance capital and ruling classes -- a common feature of fascists of all hues, both old and new. 

Fascist Transformation in India

The advent of fascism in India needs to be analysed in the broader global context briefly analysed above. BJP that rules India today is just a political outfit of RSS (Rashtriya Swayamsevak Sangh) that came in to being in mid-1920s more or less at the same time when fascism appeared in Europe, and as per records, fanatical adulation or admiration of both Hitler and Mussolini was endemic to RSS leadership from the very beginning.For instance, Moonje, the mentor and political guru of Hedgewar, the founder of RSS, hadvisited the Italian fascist dictator Mussolini in 1931 and inspired by the Fascist Academy of Physical Education that trained paramilitary lumpen goons like Black Shirts,  started the Bhonsala Military School in Nasik in 1937 for imparting paramilitary training to RSS cadres and Hindutva goons under the management of Central Hindu Military Education Society.  In fact, Bhonsala School’s links with terroristic actions by Hindutva extremist groups including 2008 Malegaon blasts had beenknown to Maharashtra Anti-Terror Squad led by Hemant Karkare. Now after the ascendance of Modi.2, the RSS initiative to start Army Schools on the model of Indian Military Schools to train children to become officers in Indian armed forces with effect from April, 2020 directed towards open saffronisation of the entire Indian military apparatus should be seen aspart of the qualitatively new trends linked with RSS directly taking India’s reins in its own hands.

Meanwhile, as a fascist organisation espousing Hitler’s Aryan racial puritanism and white supremacy together with genocidal hatred towards Muslims in a predominantly brown-skinned India and with extreme servility to British imperialism, from the very beginning, the RSS totally distanced itself from the independence movement, and hence remained outside the Indian political mainstream for a long period. As a brahmanical saffron supremacistorganisation upholding Hindutva (which is basically different from Hindu) as codified by Savarkar and later clarified by Golwalkar, the RSS vehemently opposed the adoption of Indian Constitution and suggested ‘Manu Smriti’ (the sacred book of chaturvarnya or varna system) in its place on the ground that a Republican Constitution would give equality to all castes.  Being banned three times as a terrorist organisation, it was its ‘laudable action’ during Indira Gandhi’s Emergency that enabled its entry into the mainstream politics. Since then, leading the ‘Sangh Parivar’ composed of hundreds of secret and open, militant terrorist outfits and widening and deepening itselfacross space and time and with its far or ultra-right economic philosophy and unwavering allegiance to US imperialism that leads the imperialist camp, today RSS has grown into the biggest fascist organisation in the world with innumerable overseas saffron extensions and affiliates backed by immense corporate funding.

Revealingly, RSS’ sudden shoot-up from relative obscurity to the political lime-light in mid-1970s is coterminous with imperialism’s transition to neoliberalism in the context of its first biggest postwar crisis. And, as a manifestation of the mounting neo-colonial plunder and consequent increasing integration of India with imperialist capital, by 1970s, India was also in the grip of an unprecedented political-economic instability aggravating all the contradictions in the country and Indira Gandhi’s proclamation of Emergency in 1975 was comprador Indian state’s response to this crisis. In view of Indira Gandhi’s alliance with Soviet Union at that time, it was also convenient for the pro-American RSS to carry on its anti-Emergency campaign with US backing.  Obviously, lifting of Emergency and Indira Gandhi’s return to power in 1980 was immediately followed by India’s abject surrender to US diktats through a huge Extended Fund Facility loan from IMF with stringent conditionalities. It was during this extremely crisis-ridden period of India that RSS designed its well-thought-out strategy ofeventually transforming Indiaas a Hindutva fasciststateby floating BJP as its political party. In the ensuing period, it was effectively taking advantage of the facilitating role of the soft-Hindutva Congress that RSS transformed BJP, its electoral machine into India’s biggest ruling class party within a relatively short span of time.

And, withthe entire trajectory of this long drawn-out process marked by such milestones as the beginning of the Ram Janmabhoomi movement after the assassination of Indira Gandhi in 1984, demolition of Babri Masjid in 1992, Vajpayee-led government in the late 1990s, Gujarat Pogrom in 2002, the ascendancy Modi regime in 2014 followed by its reiteration as Modi.2 in 2019, the fascistisationhas reached a qualitatively new stage in India.With Modi.2, in continuation of the saffronisation of all the constitutional, administrative and institutional structures required for a fascist transformation already underway, RSS is now moving towards its ultimate goal of establishing Hindu Rashtra, which is an intolerant theocratic state unequivocally defined by M S Golwalkar in 1939 in his magnum opus, ‘We, Our Nationhood Defined’. For instance, under its corporate-saffron raj of Modi.2 is blatantly unveiling itself as a typical fascist state acquiring all the requisite features of a majoritarian Hindu Rashtra firmly adhering to the process of forcible integration of Kashmir into Indian Union, superimposition of Hindu code under the euphemism of ‘uniform civil code’, construction of Ram Temple at the site of Babri Masjid and even making Muslims as second class citizens by amending the Citizenship Act itself.All other specificities of corporate saffron fascism such as anti-Muslimness, pan-Indian homogenizing drive subjugating the oppressed caste organisations aimed at integrating them intoHindutva, rejection of all values of modernity such as rational-scientific thinking, fostering the cult of tradition and obscurantism, treating dissent and disagreement as treason, worship of heroism and elitism, anti-communism and an uncompromising integration with corporate finance capital are to be analysed in the proper perspective.

And, in thiswhole course of transformation that propelled RSS to wielding Indian state power, a neoliberal process spanning almost a quarter century, the soft-Hindutva Congress had been faithfully playing second fiddle to the former without any let up. After her return to power in 1980,Indira Gandhi totally reversed her earlier approach towards Sangh Parivar. After her assassination, her son Rajiv Gandhi who ascended to power provided facilities to Hindutva forces for performing shilanyas at the disputed site where Babri Masjid was located. In the series of highly venomous and violent saffron offensives and communal riots that ensued since 1984 such as the ‘Liberation of Ayodhya’ campaign by Dharam Sansad, formation of Bajrang Dal and Durga Vahini as aggressive Hindutva militant organisations respectively for young men and women, etc., the Congress while remaining a mute spectator, also tried to cash in Hindu sentiments for electoral gains. It extended all facilities to VHP to collect Ram Shilas for the foundation of Ram Mandir at Ayodhya and even allowed it to lay foundation stone of Ram Mandir in 1989. The Congress government pursued the same soft Hindutva approach when the VHP organised a number of international conferences since mid-1980s for rallying Hindutva expatriates around the idea of saffron consolidation. In the background of the Mandal agitations, though Advani’s Rathyatra was stopped in Bihar, with the connivance of the Congress regime, including communal riots in many parts of India, immense damage had already been done as was manifested in BJP winning Assembly elections in Gujarat, Rajasthan, MP, Bihar and UP. Quite logically, the Rao-Manmohan government that demolished the Nehruvian model and embraced full-fledged neoliberalism in 1991 also extended security cover for the demolition of Babri Masjid by Hindutva goons in the next year. By that time RSS had succeeded in converting Ram into a political symbol for capturing state power.  And the ten-year UPA regime in its relentless pursuit of soft-Hindutva did nothing to bring the perpetrators of Gujarat Pogrom before law even as US denied visa to Modi for ten years due to this. To be precise, while the soft Hindutva pursued by the Congress totally devastated it, the RSS-led BJP with its hard Hindutva became the ultimate victor.

This understanding on Indian fascism is also fully in accord with the specific historical factors and concrete political conditions of the country. It is a fundamental Marxist approach that any social phenomenon when develops further and transforms in a different social formation will inevitably adapt itself to the particularities and specificities of that context. Of course, fascism’s inseparable integration with the hegemony of corporate finance capital is its universal character. However, ascribing a universal pattern or form to the emergence of fascism for all situations is erroneous, and it will impede the building up of anti-fascist struggles too. For instance, in his concluding speech at the 7th Comintern Congress that defined fascism with its firm foundations in finance capital, its General Secretary Dimitrov had also underlined different course of development of fascism in colonial and semi-colonial countries,and in these countries, according to him, “there can be no question of the kind of fascism that we are accustomed to see in Germany, Italy and other capitalist countries”, and for such countries he suggested an analysis of their specific economic, political and historical conditions based on which fascism may assume different forms. As such, communists can formulate the methods of resisting and defeating fascism in India only through an evaluation of the country-specific or national peculiarities that provide the fertile basis for the development of Hindutva fascism integrating itself with corporatefinance capital today.

Viewed in this perspective, the specific feature of Indian fascism as embodied in the ideology of RSS is aggressive ‘Hindu nationalism’ or Hindutva aimed at the establishment of a Hindu theocratic state or Hindu Rashtra. But as is obvious, the content of this nationalism is at variance with classical fascism that waged aggressive wars for the protection of bourgeois national capitalist interests. In Afro-Asian-Latin American countries which have a long period of colonial and neo-colonial oppression, nationalism or patriotism must invariably be linked up with anti-colonial and anti-imperialist struggles and anti-imperialism is, therefore, an indispensable component of nationalism in these countries. On the other hand, neither in the colonial period nor in the postwar neo-colonial period, RSS has ever resorted to any genuine initiative for an independent national capitalist development. Rather, its entire history from the very inception has been that of betrayal of genuine nationalism. Even today its far-right economic orientation or affinity to neoliberal-corporatization is integrally linked up with its allegiance to US imperialism, leader of the neo-colonial global order. That is, its ‘cultural nationalism’ is only a camouflage for serving international finance capital. In this context, it would be in order, if we make a distinction between jingoistic and pseudo nationalism of RSS from that of the progressive and democratic national sentiment of the people which is directed against imperialism.  While the former is chauvinistic, jingoistic, exclusivist, divisive and reactionary that inevitably leads to fascism, in the present historical context, the latter is anti-imperialist and hence progressive, secular, democraticand inclusive consisting of the struggling unity of workers, peasants, women, dalits, adivasis, minorities and all oppressed.

A striking feature of Indian fascism that makes it all the more venomous is its shamelessideological orientation towards Brahmanical Hindutva supremacy. According to this ideology, vast majority of Indian people composed of the lower and oppressed castes are subhuman who deserve no civic or democratic rights. As a result, under Modi.2, on the one hand, most heinous atrocities on dalits and other oppressed castes are strengthening without any let up. Such atrocities manifested in the form of lynching, mass rape and ‘honour killings’  have even permeated to institutions of higher learning and research in the form ‘institutional murders’.On the other, RSS is most opportunistically and cunningly utilising identity politics to carve out caste-based vote banks along with unleashing a process of forcible integration of the oppressed castes in to the Hindutva fold.That is, pursuing an aggressive policy of saffronisation and divide and rule, the manuvadi RSS has also succeeded in deconstructing the various caste-based parties so as to submerge them in to the majoritarian saffron agenda. Therefore, in the Indian context, along with sustained struggles against the foundations of corporate capital, building up effective resistance against the Brahmanical caste system through appropriate ideological and practical interventions such as caste annihilation movementis a major task of the anti-fascist movement that invariably encompasses economic, social and cultural dimensions.

In the 1930s when two imperialist regimes, Italy and Germany had embraced fascism, the Comintern and Soviet Union had been there giving ideological-political leadership to the anti-fascist struggle. On the other hand, today in Europe alone ten neo-fascist parties are in power, and backed by financial oligarchs they have also initiated steps for a pan-European fascist alliance against workers, migrants and refugees. Meanwhile, unlike the relatively nation-centred capital of the pre-war period when European fascism emerged, today finance capital has become internationalised. Consequently, in accordance with the complex dimensions of capital accumulation and the concomitant decay, parasitism and reaction associated with internationalisation of finance capital, 21st century fascism shall inevitably be several-fold oppressive and militaristic.On the other hand, on account of its ideological-political weakness, the communist movement todayis not capable enough to take up the task of objectively evaluating and effectively challenging this fascist threat. The situation in India is also the same, though the specificities of Indian corporate-saffron fascism are different. Of particular importance here is the need ofclarity on the constituents of an anti-fascist front or platform.

In this context, Dimitrov’s observations in his address to the 7th Congress of the Comintern is very relevant even today. For instance, he had been very sceptical of the involvement of the imperialist bourgeoisie as fascism was inherently connected with the bourgeois attempt to shore up plunder by changing the state-form of class domination. Another weakness pinpointed by him was the class collaborationist attitude of the social democrats. Later, Stalinhimself endorsed this position of Dimitrov by pinpointing the weakness arising from the alliance with bourgeois regimes in the anti-fascist front of the 1930s. According to Stalin, at that time itself, the unique nature of accumulation under the hegemony of finance capital had made it difficult for the imperialists to adhere to a regime of bourgeois democracy.  He also characterised the reactionary character ofsocial democracy as ‘moderate wing of fascism’ having affinity to the policies of financial oligarchs.  In fact, Stalin’s criticism was vindicated later when, in spite of the horrors of Hitler fascism, US imperialism under the camouflage of decolonisation and welfare state went on installing terrorist-fascistmilitaryregimes across many countries in accordance with the needs of neo-colonial expansion of finance capital in the immediate postwar period, an aspect already referred. 

Today, the fascist offensive is taking place in the neoliberal context whencorporate capital as represented by both imperialist and comprador bourgeoisiealong with social democrats who are apologists of neoliberal policies has degenerated furthertogether with the concomitant ideological-cultural challenges at the superstructure. In this context, the communists have to pay much attention in differentiating the sustainable friends of the anti-fascist front from its foes and win over the former (including progressive sections of social democrats) to the side of the struggle against neoliberal fascism. The Indiansituation is such that along with the Congress which is in total disarray,other ruling class parties together with the social democratic leadership has already gone over to the side of neoliberal-corporatisation that forms the foundations of fascism today, even as the people are coming out against ruling regime in diverse forms. In this context, an anti-fascist offensive is to be initiated based on studying lessons from past experiences and concrete evaluation of the present with particular attention to the objective realities of India. For instance, though religion in itself is not fascistic, under neoliberalism majoritarian religion everywhere is amenable to be used by finance capital as an ideological basis of fascism (e.g. Evangelism in the Americas, Political Islam in West Asia, Hindutva in India, Buddhism in South-east Asia).As such, majoritarian fascist oppression on religious minorities is to be identified as an objective fact today. Hence, while isolating extremist groups and fundamentalist elements of all religions, it is the task of the anti-fascist democratic forces to declare solidarity with the oppressed religious minorities, especially the Muslims who are particularly targeted in the concrete Indian context. 

Thus, in continuation of the Political Resolution as adopted in the 11th Congress of our Party and taking into account the qualitative changes associated with Modi.2, the Central Committee (CC) has stressed the central role of the revolutionary unity of struggling left forces in the fight against corporate-saffron fascism.  The essential basis of such an initiative is the building up of mass movements and class struggle capable of imparting effective resistance against fascism in all its manifestations. To initiate this process, the CC has called for an open dialogue among the struggling left forces to explore the possibilities of developing mass political platformsbased on common minimum program at the national and state levels encompassing both parliamentary and non-parliamentary struggles according to concrete conditions. This initiative on the part of the Left with a people’s alternative shall form the core and the prelude for abroad anti-fascist united platform at the all India level. Such an effort uniting with all progressive-democratic forces on the one hand, shall effectively explore the possibility of tactical issue-based alliances with other sections based on people’s genuine needs and requirements according to the concrete conditions on the other. This approach, while ensuring our independent fighting space, is indispensable for winning over more and more forces with an anti-fascist orientation andfor utilising contradictions within the ruling classes and for isolating the most reactionary elements of who are allying with corporate-saffron fascism.This shallenable us to pursue for ourlong-term goal of achieving genuine democracy for all the people.

Select References:-

  1. Georgi Dimitrov, Selected Works (www. Marxists.org)
  2. Lenin, Left-Wing Communism: An Infantile Disorder
  3. James VGregor, Interpretations of Fascism, Transactions Publishers, New Jersey, 1997
  4. John Bellamy Foster, Monopoly Capital at the Turn of the Century (www. monthlyreview.org)
  5. Thomas Klikauer & Kathleen Webb Tunney “Rise of Saffron Power: Reflections on Indian Politics , Counter Currents, May 4, 2019    
  6. Red Dawn (MLKP), Issue 18-Winter 2018/19
  7. P J James, Imperialism in the Neocolonial Phase, Second Edition, 2015
  8. “ “    ,  “imperialism Today”, Red Star, November, 2018, p 8-15


Page 3 of 3

The Communist movement in India has a history of almost a century after the salvos of October Revolution in Russia brought Marxism-Leninism to the people of India who were engaged in the national liberation struggle against the British colonialists. It is a complex and chequered history.